ODSZKODOWANIA KOMUNIKACYJNE - UNORMOWANIA PRAWA CYWILNEGO I ORZECZNICTWO

(podstawy prawne uzyskania odszkodowania powypadkowego)

Spis treści

Prowadzenie postępowania likwidacyjnego.
Przyczynienie się do powstania lub zwiększenia szkody.
Rażące niedbalstwo, lekkomyślność.
Należyta staranność.
Zasady odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe wskutek wypadków komunikacyjnych.
Zakres odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.
Poszkodowany małżonek sprawcy szkody, wspólnik spółki cywilnej oraz współposiadacz pojazdu.
Ustalanie wartości pojazdu, szkoda częściowa i całkowita.
Koszty naprawy pojazdu.
Rekompensata za ubytek wartości handlowej samochodu.
Szkoda w postaci utraconych korzyści.
Pojazd zastępczy.
Szkoda spowodowana przez zwierzę.
Zadośćuczynienie pieniężne.
Renta z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej, zwiększonych potrzeb i zmniejszenia widoków na przyszłość (wyrównawcza).
Renta alimentacyjna.
Zwrot kosztów związanych z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia.
Odszkodowanie za koszty leczenia i pogrzebu oraz za znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego.
Odrębna (inna) krzywda.
Odpowiedzialność zarządcy drogi.
Warunki odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia autocasco.
Kradzież samochodu.
Odsetki za opóźnienie wypłaty należnego świadczenia.
Niejasna redakcja ogólnych warunków ubezpieczeń.
Przedawnienie roszczenia.
Uprawnienia regresowe.

Wstęp

Zgodnie z treścią art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Ta zasada prawa cywilnego oznacza, że na poszkodowanym w wypadku drogowym spoczywa obowiązek udowodnienia powstania szkody w okolicznościach rodzących odpowiedzialność ubezpieczyciela i jej wysokości.

W związku z tym powinien zakładowi ubezpieczeń, w którym ubezpieczony był od odpowiedzialności cywilnej (OC) pojazd sprawcy, przedstawić podstawy faktyczne, czyli dowody takie jak: dowody uczestniczenia w wypadku, faktury, rachunki, paragony, bilety, oświadczenia, zaświadczenia medyczne itp., potwierdzające zaistnienie i wartość finansową określonej szkody, do wyrównania której, na podstawie określonych przepisów (podstawa prawna) zobowiązany jest zakład ubezpieczeń sprawcy wypadku.

Podstawę prawną o charakterze ogólnym stanowią odpowiednie artykuły kodeksu cywilnego, na które należy powoływać się formułując roszczenia lub odwołania od decyzji zakładów ubezpieczeń. Powołanie się natomiast dodatkowo na wyrok, postanowienie lub uchwałę Sądu Najwyższego, Sądów Apelacyjnych wzmacnia podstawę naszego roszczenia w zakresie będącym przedmiotem żądania, co do okoliczności zawartych w rozstrzygnięciu Sądu. Wiele bowiem niejasności w przepisach wyjaśniana jest w orzeczeniach SN lub w wyrokach podczas rozpatrywania konkretnych spraw.

powrót do spisu treści

1. Prowadzenie postępowania likwidacyjnego

art. 817 § 1 k.c. Ubezpieczyciel obowiązany jest spełnić świadczenie w terminie 30 dni, licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku.
§ 2. Gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się niemożliwe, świadczenie powinno być sopełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe. Jednakże bezsporną część świadczenia zakład ubezpieczeń powinien spełnić w terminie przewidzianym w § 1.
§ 3. Umowa ubezpieczenia lub ogólne warunki ubezpieczenia mogą zawierać postanowienia korzystniejsze dla uprawnionego niż określone w paragrafach poprzedzających.

1.wyrok SN sygn. III CKN 1105/98 z dnia 10.01.2000 r. Przepis art. 817 § 2 k.c. nie upoważnia ubezpieczyciela do zaniechania prowadzenia postępowania likwidacyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego dotyczącego wypadku komunikacyjnego, w którym uczestniczył kierowca ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej.

2. wyrok SN sygn. III CKN 17/01 z dnia 17.07.2003 r.
Art. 817 § 2 k.c. nie upoważnia ubezpieczyciela do zaniechania prowadzenia postępowania likwidacyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego dotyczącego wypadku komunikacyjnego, w którym uczestniczył kierowca ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej. Właściwe - na tle unormowania art.

817 § 1 i 2 k.c. - rozumienie przytoczonej tezy, wymaga uzupełnienia przez stwierdzenie, że zaniechanie czynności likwidacyjnych nie usprawiedliwia opóźnienia w spełnieniu świadczenia przez ubezpieczyciela wówczas, jeżeli w okolicznościach danego przypadku, prowadzone prawidłowo postępowanie likwidacyjne mogło doprowadzić bez zwłoki do ustalenia odpowiedzialności ubezpieczyciela za szkodę.

3. wyrok SN sygn. IV CKN 387/01 z dnia 7.08.2003 r.
W postępowaniu likwidacyjnym poszkodowany ma niewielkie obowiązki proceduralne, do których należy, oprócz wystąpienia z wnioskiem, przede wszystkim udokumentowanie szkody powstałej na skutek wypadku ubezpieczeniowego, natomiast zasadniczy ciężar tego postępowania spoczywa na zakładzie ubezpieczeń.

powrót do spisu treści

2. Przyczynienie się do powstania lub zwiększenia szkody

Art. 362 k.c. Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

1. wyrok SN sygn. II CK 372/05 z dnia 26.01.2006 r., niepublikowany
Przyczynowość jest kategorią poznawczą o charakterze obiektywnym, która zachodzi pomiędzy dwoma zdarzeniami - przyczyną i skutkiem, przy czym istnienie tego powiązania wyprowadza się na podstawie zasad doświadczenia życiowego, wspartych wiedzą naukową. Następstwo ma charakter normalny wówczas, gdy w danym układzie stosunków i warunków oraz w zwyczajnym biegu rzeczy, bez zaistnienia szczególnych okoliczności, szkoda jest zwykle następstwem tego zdarzenia.

2. wyrok SN sygn. II CR 237/81z dnia 22.06.1981 r., niepublikowany
Przyczynienie się do wypadku nie może jednakże prowadzić do oddalenia powództwa w całości.

3. wyrok SN sygn. II CR 690/75 z dnia 12.01.1976 r.
Brak umiejętności wyprowadzenia samochodu z poślizgu nie stanowi o tym, iż kierowca przyczynił się do powstania szkody.

4. wyrok SN sygn. II CR 647/74 z dnia 27.11.1974 r.
Sam fakt, iż pieszy w chwili najechania go przez samochód był w stanie nietrzeźwym nie stanowi, że przyczynił się on do powstania szkody (konieczne jest udowodnienie, iż nietrzeźwość miała wpływ na powstanie wypadku lub jego rozmiar.

5. wyrok SN sygn. IV CR 412/85 z dnia 2.12.1985 r. (OSP 1986/4/87)
Osoba, która decyduje się na jazdę samochodem z kierowcą będącym w stanie po spożyciu alkoholu, przyczynia się do odniesionej szkody powstałej w wyniku wypadku komunikacyjnego, gdy stan nietrzeźwości kierowcy pozostaje w związku z tym wypadkiem. Spożywanie napoju alkoholowego z takim kierowcą przed jazdą uważać należy za znaczne przyczynienie się do powstania szkody (art. 362 k.c.).

6. wyrok SN sygn. II CR 212/83 z dnia 14.07.1983 r.
Kierujący pojazdem, który jadąc po zmroku bez włączonych świateł zderzył się czołowo z innym pojazdem, przyczynił się do powstania szkody.

7. wyrok SN sygn. II CR 90/78 z dnia 17.04.1978 r.
Przyczynienie się ojca do wypadku komunikacyjnego, w którym ginie matka dziecka nie uzasadnia obniżenia odszkodowania należnego dziecku.

8. uchwała SN sygn. III CZP 8/75 z dnia 20.09.1975 r.
Zachowanie małoletniego poszkodowanego, któremu z powodu wieku winy przypisać nie można, może stosownie do art. 362 k.c. uzasadniać zmniejszenie odszkodowania należącego od osoby odpowiedzialnej za szkodę.

9. wyrok SN sygn. III CRN 57/86 z dnia 18.04.1986 r. (OSNC 1987/8/117)
Z przyjętej powszechnie zasady ograniczonego zaufania kierowcy w stosunku do innych uczestników ruchu drogowego nie można wyprowadzić wniosku, że kierowca pojazdu poruszanego za pomocą sił przyrody, jadąc w terenie niezabudowanym w porze nocnej, musiał się liczyć z możliwością pojawienia się na drodze przeszkody nie oświetlonej, a w konsekwencji tego prowadzić pojazd z taką szybkością, aby mógł on zatrzymać pojazd w każdej chwili przed taka przeszkodą.

10. wyrok SN sygn. I CR 366/77 z dnia 07.10.1977 r., OSNC 1978/7/118
Okoliczność, że posiadacz mechanicznego środka komunikacji odpowiada na zasadzie ryzyka za szkodę wyrządzoną innej osobie, nie wyłącza dochodzenia przez niego odszkodowania za szkodę jemu wyrządzoną na zasadzie art. 415 kc (zasada winy) od osób za szkodę odpowiedzialnych w granicach ich winy. W sytuacji, gdy osoba, która wyrządziła szkodę posiadaczowi mechanicznego środka komunikacji, jest jednocześnie sama osobą poszkodowaną, powstają dwa samodzielne roszczenia. Poszkodowany ruchem mechanicznego środka komunikacji ma względem posiadacz tego środka roszczenie na zasadzie ryzyka, pomniejszone jednak o stopień jego przyczynienia się do powstania szkody (art. 362 k.c.). Posiadacz mechanicznego środka komunikacji ma natomiast roszczenie do poszkodowanego o szkodę jemu wyrządzoną w granicach własnej winy poszkodowanego. Odpowiedzialność za posiadacza mechanicznego środka komunikacji przejmuje Państwowy Zakład Ubezpieczeń i on również ma roszczenie regresowe do osoby odpowiedzialnej za szkodę w granicy jej winy.

11. wyrok SN sygn. II CK 481/04 z dnia 9.03.2005 r. niepublikowany
Osoba piesza przechodząca przez jezdnię w miejscu oznaczonym powinna mieć zapewnione maksymalne bezpieczeństwo. Kierowca zawsze musi się liczyć z możliwością pojawienia się na jezdni osoby pieszej, jest więc zobowiązany zmniejszyć szybkość do granic pozwalających w razie potrzeby na natychmiastowe zatrzymanie pojazdu. W związku z tym kierowca ma obowiązek obserwowania nie tylko jezdni, ale również przylegającego do jezdni w miejscu przejścia chodnika, aby upewnić się, czy nikt nie wkracza na jezdnię, a jeżeli wkracza, to natychmiast hamować.

12. wyrok SN sygn. II CKN 1123/98 z dnia 19.07.2000 r., niepublikowany
Wyłączna wina spowodowania szkody przewidziana w art. 435 § 1 k.c. występuje tylko wtedy, gdy zawinione działanie poszkodowanego lub osoby trzeciej było jedyną przyczyną wypadku. Tylko taki wyłączny związek między tym zawinionym postępowaniem a szkodą zwalnia od odpowiedzialności posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody 9art. 436 § 1 k.c.). Sytuacja taka nie występuje, jeżeli przyczyną wypadku była nie tylko wina poszkodowanego lub osoby trzeciej, ale gdy składają się na nią także inne elementy podmiotowe i przedmiotowe.

13. uchwała SN sygn. I CO 44/59 z dnia 11.01.1960 r.
Okoliczność, że wyłączną przyczyną powstania szkody, o jakiej mowa w art. 152-153 k.z. (obecnie art.435-436 k.c.), jest zachowanie się poszkodowanego, któremu ze względu na jego wiek winy przypisać nie można, nie zwalnia od odpowiedzialności przewidzianej w tych przepisach, uzasadnia jednak odpowiednie zmniejszenie wysokości odszkodowania na podstawie art. 158 § 2 k.z. (obecnie art. 362 k.c.)

14. wyrok SN sygn. I CR 46/74 z dnia 15.03.1974 r.
Wyłączna wina spowodowania szkody przewidziana w art. 435 par. 1 k.c. występuje wtedy,gdy zawinione działanie poszkodowanego lub osoby trzeciej było jedyną przyczyną wypadku. tylko taki wyłączny związek między tym zawinionym postępowaniem a szkodą zwalnia od odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.

15. wyrok SN sygn. I C 50/07 z dnia 17.04.2008 r., niepublikowany
Powód jechał z nadmierną prędkością i przez ten fakt przyczynił się do powstania szkody niezależnie oczywiście od tego czy ponosi winę. Sąd miał na uwadze, że jazda z nadmierną prędkością stanowiła jedną z przyczyn zaistnienia przedmiotowego zdarzenia, że jest jedną z głównych przyczyn wszystkich wypadków i kolizji mających miejsce na polskich drogach, że zwiększa zawsze ryzyko spowodowania kolizji i wypadków, że wraz ze wzrostem prędkości pojazdu zawsze zmniejsza się ilość czasu jaki pozostaje na reakcję w nagłych sytuacjach a także wydłuża się droga hamowania pojazdu w sytuacjach zagrożenia na drodze, że przy nadmiernej prędkości zwiększa się ryzyko odniesienia poważniejszych obrażeń w razie zaistnienia wypadku komunikacyjnego, że nawet niewielki wzrost prędkości może spowodować znaczny wzrost siły uderzenia i że wreszcie nadmierna prędkość stwarza niebezpieczeństwo dla innych użytkowników dróg w szczególności dla przechodniów.

16. wyrok SN sygn. I CR 362/73 z dnia 17.08.1973 r.
Nie można mówić o zawinieniu - przy nieprawidłowym nawet cofnięciu się przechodnia w czasie przechodzenia przez jezdnię - gdy owa nieprawidłowość zostala wywołana strachem przed innymi samochodami, choćby nawet sytuacja na jezdni byla objektywnie błędnie przez niego oceniona.

powrót do spisu treści

3. Rażące niedbalstwo, lekkomyślność

Art. 827 § 1 k.c. Ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności, jeżeli ubezpieczający wyrządził szkodę umyślnie; w razie rażącego niedbalstwa odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia stanowią inaczej lub zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach względom słuszności.
§ 2. W ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej można ustalić inne zasady odpowiedzialności ubezpieczyciela niż określone w § 1.

1. wyrok SN sygn. I CKN 326/97 z dnia 13.11.1997 r.
Wydanie powierzonego samochodu nieznanej osobie wraz z dowodem rejestracyjnym do używania na próbę przed ewentualnym jego nabyciem stanowi w naszych warunkach rażące naruszenie zakresu obowiązków wynikających ze zlecenia usługi znalezienia nabywcy. W razie uwzględnienia roszczenia regresowego zakładu ubezpieczeń podstawę kasacji może stanowić naruszenie art. 828 k.c., a nie art. 471 k.c.

2. wyrok SN sygn. I CKN 969/00 z dnia 25.09.2002 r. (Lex nr 55508)
Wykładnia pojęcia rażącego niedbalstwa (art. 827 § 1 k.c.) powinna uwzględniać kwalifikowaną postać braku zwykłej staranności w przewidywaniu skutków. Rażący brak staranności wykazuje zatem posiadacz samochodu, który na przykład opuszcza go pozostawiając kluczyki, jeśli nie ma możliwości obserwacji najbliższego otoczenia lub w skupisku ludzi albo oddala się. W tym ostatnim wypadku trudno o parametryczne wskazówki, jednak osoba kierowcy pozostającego "przy samochodzie" z reguły stwarza dla złodzieja zagrożenie podjęcia obrony mienia. Zachowanie takie można uznać za niedbalstwo, jednak tylko w szczególnych okolicznościach byłoby ono rażące.

3. wyrok SN sygn. V CK 90/03 z dnia 10.12.2003 r. (OSNC 2005/1/11)
Artykuł 827 § 1 k.c. zwalnia zakład ubezpieczeń od odpowiedzialności tylko wówczas, jeżeli ubezpieczający albo osoba, z którą ubezpieczający pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym lub za którą ponosi odpowiedzialność, wyrządziła szkodę umyślnie. Zwolnienie to nie obejmuje przypadku wyrządzenia przez wymienione osoby szkody działaniem (zaniechaniem), które jest rażącym niedbalstwem. Jedynie - jak stanowi powołany przepis - w razie rażącego niedbalstwa odszkodowanie nie należy się, chyba że zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach zasadom współżycia społecznego albo interesom gospodarki narodowej.

4. wyrok SN sygn. I CKN 127/00 z dnia 22.05.2002 r.
Lekkomyślność polega na utożsamianiu statystycznie nikłego prawdopodobieństwa z przekonaniem, że niepożądane skutki zaobserwowane podczas badań nad lekiem nie wystąpią. Stan taki jest uznawaną postacią winy i niezależnie od jej stopnia powoduje cywilnoprawną odpowiedzialność sprawcy szkody. Byłoby niezrozumiałe i groźne dla bezpieczeństwa na drogach, gdyby skutki ryzyka podejmowanego przez osobę wymagającą przyjmowania leków miały obciążać inne osoby, zwłaszcza, że wina w rozumieniu art. 415 k.c. prowadzi, tylko do odpowiedzialności majątkowej, podlegającej w tym wypadku obowiązkowej repartycji w ramach systemu ubezpieczeń.

powrót do spisu treści

4. Należyta staranność

Art. 355 § 1 k.c. Dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju.

1. wyrok SN sygn. V CK 311/02 z dnia 23.10.2003 r.
Przepis art. 355 § 1 k.c. stawia dłużnikowi wymaganie wykonywania zobowiązania z należytą starannością, to jest starannością ogólnie wymaganą w stosunkach danego rodzaju. Wzorzec należytej staranności ma charakter obiektywny. Jego zastosowanie w praktyce polega najpierw na dokonaniu wyboru modelu, ustalającego optymalny w danych warunkach sposób postępowania, odpowiednio skonkretyzowanego i aprobowanego społecznie, a następnie na porównaniu zachowania się dłużnika z takim wzorcem postępowania. O tym, czy na tle konkretnych okoliczności można osobie zobowiązanej postawić zarzut braku należytej staranności w dopełnieniu obowiązków, decyduje nie tylko niezgodność jego postępowania z modelem, lecz także uwarunkowana doświadczeniem życiowym możliwość i powinność przewidywania odpowiednich następstw zachowania. Miernik postępowania dłużnika, którego istota tkwi w zaniechaniu dołożenia staranności, nie może być formułowany na poziomie obowiązków nie dających się wyegzekwować, oderwanych od doświadczeń i konkretnych okoliczności.

2. wyrok SN sygn. I CK 11/04 z dnia 16.07.2004 r.
Przechowywanie w godzinach pracy przez właściciela ubezpieczonego pojazdu kluczyków od samochodu w pomieszczeniu ogólnodostępnym, niezamykanym na czas jego opuszczenia przez użytkowników w sposób przyjmowany powszechnie za racjonalny, bo z pozostawionym, po przekręceniu, kluczem w zamku, nie oznacza - wymaganego przez ogólne warunki ubezpieczenia autocasco - zachowania stopnia staranności w zakresie sposobu zabezpieczenia kluczyków poza pojazdem, który można uznać za należyty.

powrót do spisu treści

5. Zasady odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe wskutek wypadków komunikacyjnych

Zasadą naczelną odpowiedzialności w zakresie czynów niedozwolonych jest zasada winy wynikająca z art. 415 k.c.

Odpowiedzialność za szkody wyrządzone ruchem wszelkich mechanicznych środków komunikacji, poruszanych za pomocą sił przyrody oparta została na zasadzie ryzyka.

Art. 435 § 1 k.c. Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności.

Art. 436 § 1 k.c. Odpowiedzialność przewidzianą w artykule poprzedzającym ponosi również samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Jednakże gdy posiadacz samoistny oddal środek komunikacji w posiadanie zależne, odpowiedzialność ponosi posiadacz zależny.

§ 2. W razie zderzenia się mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomocą sił przyrody wymienione osoby mogą wzajemnie żądać naprawienia poniesionych szkód tylko na zasadach ogólnych. Również tylko na zasadach ogólnych osoby te są odpowiedzialne za szkody wyrządzone tym, których przewożą z grzeczności.

Jak wynika z powyższych zapisów zasada winy funkcjonuje w zakresie zderzeń pojazdów mechanicznych. Zatem zasada ryzyka dotyczy innych zdarzeń, a mianowicie: zderzeń pojazdu mechanicznego z niemechanicznym i potrąceń pieszych przez pojazd mechaniczny.

Pojęcie "pojazd mechaniczny" znajduje się w takich ustawach z zakresu prawodawstwa jak: kodeks karny, kodeks wykroczeń , ustawa o zwalczaniu alkoholizmu, które to przepisy nie definiują tegoż pojęcia. Natomiast kodeks drogowy operuje pojęciem pojazd silnikowy i daje jego definicję eliminując z tej kategorii motorower.

W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że motorower należy do pojazdów mechanicznych.

Zasada ryzyka w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

1. wyrok SN sygn. V CKN 1051/00 z dnia 13.06.2002 r., niepublikowany Ciągnik rolniczy wraz ze sprzężoną z nim maszyną rolniczą służącą do uprawy gruntu jest mechanicznym środkiem komunikacji w rozumieniu art. 436 § 1 k.c.

2. uchwała SN sygn III CZP 1/68 z dnia 7.03.1968 r., OSNCP 1968, nr 8-9, poz. 136 Samoistny posiadacz ciągnika przeznaczonego do prac w gospodarstwie rolnym bez prawa poruszania się po drogach publicznych, ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie (lub mieniu), wyrządzoną przez ruch tego ciągnika, na zasadach ryzyka przewidzianych w art 436 § 1 w związku z art. 435 § 1 k.c.

3. wyrok SN sygn. I CR 54/62 z dnia 9.07.1962 r., OSNCP 1963, nr 12, poz. 262 Nagły atak epilepsji, jakiemu uległ kierowca, nie zwalnia posiadacza pojazdu od odpowiedzialności. Epilepsja kierowcy nie ma także cech siły wyższej.

4. wyrok SN sygn. II Cr 624/69 z dnia 20.01.1970 r., OSNCP 1970, nr 9, poz. 163 Również pod rządami przepisów Kodeksu cywilnego zachowała aktualność zasada prawna uchwalona przez SN z dnia 11.01.1960 r., według której okoliczność, że wyłączną przyczyną szkody, o jakiej mowa w art. 152-153 k.z. (obecnie art. 435-436 k.c.) jest zachowanie się poszkodowanego, któremu ze względu na jego wiek winy przypisać nie można, nie zwalnia od odpowiedzialności przewidzianej w tych przepisach, uzasadnia jednak odpowiednie zmniejszenie wysokości odszkodowania na podstawie art. 362 k.c.

5. wyrok SN sygn. I CR 46/74 z dnia 15.03.1974 r.,OSPiKA 1976, nr 9, poz.172 Wyłączna wina spowodowania szkody przewidziana w art. 435 § 1 k.c. występuje wtedy, gdy zawinione działanie poszkodowanego lub osoby trzeciej były jedyną przyczyną wypadku. Tylko taki wyłączny związek między tym zawinionym postępowaniem a szkodą zwalnia od odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.

6. wyrok SN sygn. II CK 572/04 z dnia 7.04.2005 r. niepublikowany Przepis art. 436 § 1 k.c. określa sytuacje powodujące przerwanie związku przyczynowego mającego początek w ruchu pojazdu. Okolicznościami tymi, określanymi także jako przyczyny z innego łańcucha przyczyn i skutków, są siła wyższa, wyłączna wina poszkodowanego oraz wyłączna wina osoby trzeciej. (...) Wyłączna wina w spowodowaniu szkody, przewidziana w art. 435 § 1 k.c., występuje tylko wtedy, gdy zawinione działanie poszkodowanego było jedyną przyczyną wypadku. W takiej sytuacji ruch pojazdu uważany jest z punktu widzenia przyczynowego za przypadkową okoliczność, niestanowiącą przyczyny szkody. Tylko taki wyłączny związek między tym zawinionym postępowaniem a szkodą zwalnia od odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.

7. wyrok SN sygn. IV CR 465/81 z dnia 28.12.1981 r., OSNC 1982/5-6/88 Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka (art. 436 w związku z art. 435 k.c.) nie może iść tak daleko, aby można było ją wiązać z każdym ruchem pojazdu mechanicznego przy pominięciu przyczynowości w rozumieniu art. 361 k.c. Odpowiedzialność ta nie wchodzi zatem w grę wówczas, gdy rowerzysta na skutek niewłaściwego stanu jezdni upadając zostanie wrzucony pod nadjeżdżający z przeciwka samochód, którego kierowcy nie można postawić żadnego zarzutu.

8. wyrok SN sygn. I CR 608/75 z dnia 18.10.1975 r., Państwo i Prawo 1977/12 str. 165
Odpowiedzialność samoistnego posiadacza samochodu, w stosunku do osoby przewożonej tym samochodem z grzeczności opiera się na zasadzie winy, natomiast odpowiedzialność samoistnego posiadacza samochodu, który zderzyl się z samochodem, którym jechała osoba przewożona z grzeczności, opiera się na zasadzie ryzyka.

powrót do spisu treści

6. Zakres 0dpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Art. 361 § 1 k.c. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.
§ 2. W powyższych granicach (normalne następstwa działania lub zaniechania), w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

1. wyrok SN sygn. III CSK 135/05 z dnia 28.02.2006 r., niepublikowany
Stosownie do art 361 § 1 k.c. adekwatne są normalne następstwa działania lub zaniechania, z których szkoda wynikła. Normalnymi następstwami zdarzenia, z którego wynikła szkoda, są następstwa, jakie tego rodzaju zdarzenie jest w ogóle w stanie wywołać i w zwyczajnym biegu rzeczy, a nie tylko na skutek szczególnego zbiegu okoliczności, z reguły je wywołuje. Natomiast anormalne jest następstwo, gdy doszło do niego z powodu zdarzenia niezwykłego, nienormalnego, niemieszczącego si w granicach doświadczenia życiowego na skutek nadzwyczajnego zbiegu okoliczności, którego przeciętnie nie bierze się w rachubę. Nie wyłącz normalności w rozumieniu tego przepisu okoliczność, że mimo identycznych warunków zdarzenia określone następstwo nie zawsze występuje, ani też jego statystyczna rzadkość. Sformułowanie "normalne następstwo" nie musi oznaczać skutku koniecznego.

2. wyrok SN sygn. IICK 572/04 z dnia 7.04.2005 r. niepublikowany
Samochód jest w ruchu od chwili włączenia silnika aż do zakończenia jazdy, przy czym szkoda może być także wyrządzona w czasie dobrowolnego czy też planowanego postoju. Zakończenie jazdy nie musi wcale nastąpić w miejscu z góry zaplanowanym, jednak z reguły nie nastąpi ono, dopóki samochód pozostaje na drodze publicznej. Jeżeli więc nastąpi defekt samochodu, czyniący go niezdatnym do dalszej podróży, to ruch samochodu ustanie dopiero po odholowaniu go do bazy remontowej. Samochód pozostawiony na szosie stwarza bowiem niebezpieczeństwo dla innych użytkowników i dlatego musi być uważany za będący w ruchu tak w świetle art. 436 § 1 k.c., jak i przepisów o obowiązkowych ubezpieczeniach komunikacyjnych

3. wyrok SN sygn. III CKN 1522/00 z dnia 11.04.2003 r., niepublikowany
Spowodowane ruchem pojazdu są także szkody powstałe w czasie krótkiego postoju pojazdu bądź w czasie wsiadania i wysiadania z niego, bądź wreszcie w czasie załadunku i wyładunku. Z istoty rzeczy katalog tych sytuacji uznawanych za objęten pojęciem ruchu pojazdu nie może być traktowany jako wyczerpujący. Powszechność dostępu do środków komunikacyjnych wprawianych w ruch za pomocą sił przyrody, zdominowanie przemieszczania osób i rzeczy przy użyciu trych środków, sposób ich zabezpieczenia i przechowywania - nie wyłączając garażowania - mogą stanowić samoistne przyczyny szkód zarówno na osobie, jak i na mieniu. Zmusza to do poszukiwania nowych rozwiązań legislacyjnych i prób ich uogólnienia celem wyeliminowania zbędnej kazuistyki.

4. wyrok SN sygn. II CR 114/75 z dnia 14.04.1975 r., OSNC 1976/37
Samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody odpowiada za następstwa wypadku, jakiego doznał pasażer w czasie wsiadania do pojazdu stojącego w gotowości do odjazdu z nie uruchomionym jeszcze silnikiem.

5. wyrok SN sygn. II CK 572/04 z dnia 7.04.2005 r. niepublikowany
Przepis art. 436 § 1 k.c. określa sytuacje powodujące przerwanie związku przyczynowego mającego początek w ruchu pojazdu. Okolicznościami tymi, określanymi także jako przyczyny z innego łańcucha przyczyn i skutków, są siła wyższa, wyłączna wina poszkodowanego oraz wyłączna wina osoby trzeciej. (...) Wyłączna wina w spowodowaniu szkody, przewidziana w art. 435 § 1 k.c., występuje tylko wtedy, gdy zawinione działanie poszkodowanego było jedyną przyczyną wypadku. W takiej sytuacji ruch pojazdu uważany jest z punktu widzenia przyczynowego za przypadkową okoliczność, niestanowiącą przyczyny szkody. Tylko taki wyłączny związek między tym zawinionym postępowaniem a szkodą zwalnia od odpowiedzialności posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.

6. wyrok SN sygn. I CK 44/04 z dnia 16.07.2004 r., M. Prawn. 2005/16/805
Samowolne zawładnięcie przez pracownika pojazdem będącym własnością pracodawcy, noszące cechy posiadania zależnego w rozumieniu art. 436 § 1 zdanie drugie k.c. wyłącza odpowiedzialność posiadacza samoistnego (pracodawcy) za szkodę spowodowaną ruchem tego pojazdu (art. 436 § 1 w zw. z art. 435 k.c.).

7. wyrok S.A. w Lublinie sygn. I ACr 438/93 z dnia 29.12.1993 r., OSA 1994/7/42
Ustawodawca posługuje się w ustawie z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej terminem "sprawca szkody", używa go w oderwaniu od stosunku tego podmiotu do samochodu, przy pomocy którego podmiot ten wyrządził szkodę. Mówi o "sprawcy szkody", a nie o kierowcy, posiadaczu, właścicielu, czy wręcz o osobie, która miała zawrzeć umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. Taka redakcja przemawia za przyjęciem, że Fundusz Gwarancyjny odpowiada także za szkody wyrządzone w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, którymi posługiwały się osoby, które dokonały ich zaboru. Nie można bowiem uznać, ustawodawca użył określenia "sprawca szkody", tj. ten kto wyrządził szkodę przypadkowo, w sytuacji gdy w § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 1990 r. w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych podał definicję użytych w rozporządzeniu m.in. takich pojęć jak: posiadacz pojazdu mechanicznego (osoba fizyczna lub prawna będąca właścicielem pojazdu) i kierowca (posiadacz zależny). Podobnie wyrok S.A. w Łodzi sygn I Acr 399/93 z dnia 30.09.1993 r.

8. uchwała siedmiu sędziów SN sygn. III CZP 146/06 z dnia 19.01.2007 r.
Zakład ubezpieczeń odpowiada z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkodę na osobie wyrządzoną przez kierowcę pojazdu jego posiadaczowi lub współposiadaczowi.

9. wyrok SN IV CK 116/03 z dnia 10.03.2004 r. Ubezpieczyciel nie odpowiada za szkody wyrządzone posiadaczowi pojazdu w mieniu przez kierowcę. Przepis ten dotyczy wszelkich szkód w mieniu wyrządzonych posiadaczowi pojazdu (ubezpieczającemu i zarazem ubezpieczonemu) przez kierowcę (ubezpieczonego), także więc szkody polegającej na uszkodzeniu lub zniszczeniu pojazdu. Mimo odpowiedzialności kierowcy wobec posiadacza za takie szkody, a więc między innymi za szkodę wynikłą z uszkodzenia lub zniszczenia pojazdu, zakład ubezpieczeń nie odpowiada wobec posiadacza z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej kierowcy.

10. uchwała siedmiu sędziów SN sygn. III CZP 99/04 z dnia 22.04.2005 r.
Przepis art. 38 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK nie ma zastosowania jeżeli właścicielem uszkodzonego lub zniszczonego pojazdu mechanicznego i pojazdu mechanicznego kierowanego przez sprawcę szkody jest bank kredytujący, na którego przewłaszczono własność tych pojazdów lub finansujący na podstawie umowy leasingu, którzy oddali je w posiadanie zależne.

Art. 38 pkt 1 cytowanej ustawy traktuje o wyłączeniu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za skutki zdarzenia, w którym uczestniczyły pojazdy tego samego posiadacza lub współposiadacza.

11. wyrok SN sygn. I CK 185/05 z dnia 13.10.2005 r., OSNC 2006/7-8/133
Dobrowolne naprawienie przez osobę trzecią na własny koszt uszkodzonego w wypadku samochodu w zasadzie nie podlega zaliczeniu na poczet odszkodowania należnego w związku z wypadkiem.

12. wyrok SN sygn. IV CKN 387/01 z dnia 07.08.2003 r., niepublikowany
Ubezpieczyciel zobowiązany jest, poza zwrotem uzasadnionych okolicznościami zdarzenia kosztów mających na celu zapobieżenie zwiększeniu szkody, pokryć niezbędne koszty obrony sądowej przeciw roszczeniu osoby trzeciej. Inne koszty obrony, w tym także koszty wynagrodzenia pełnomocnika poszkodowanego w postępowaniu przedsądowym, nie są objęte zakresem odszkodowania należnego od zakładu ubezpieczeń.

13. wyrok SN sygn. II CK 412/03 z dnia 02.07.2004 r., Biul. SN 2004/12/9
Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za szkodę poniesioną przez ubezpieczającego wskutek zwłoki w spełnieniu świadczenia z umowy ubezpieczenia.

14. uchwała SN sygn. III CZP 24/04 z dnia 18.05.2004 r.,OSNC 2005/7-8/117
Odszkodowanie przysługuje z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów może - stosownie do okoliczności sprawy - obejmować także koszty ekspertyzy wykonanej na zlecenie poszkodowanego.

powrót do spisu treści

7. Poszkodowany małżonek sprawcy szkody, wspólnik spółki cywilnej oraz współposiadacz pojazdu.

Art. 822 § 1 k.c. Przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony.

1. uchwała SN sygn. III CZP 118/96 z dnia 29.11.1996 r.
Nie jest osobą trzecią w rozumieniu art 822 k.c. małżonek sprawcy szkody powstałej w mieniu w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, jeżeli pojazdy biorące udział w kolizji drogowej objęte są ustawową wspólnością majątkową małżeńską.

2. wyrok SN V CKN 113/00 z dnia 14.09.2000 r.
Wspólnik spółki cywilnej, który poniósł szkodę wyrządzoną przez ruch pojazdu mechanicznego, prowadzonego przez drugiego wspólnika - współposiadacza pojazdu - nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 822 k.c.

3. postanowienie siedmiu sędziów SN sygn. III CZP 81/05 z dnia 12.01.2006 r.
Nie ma zatem rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego co do tego, że małżonek poszkodowany w wyniku wypadku komunikacyjnego spowodowanego przez współmałżonka kierującego pojazdem mechanicznym należącym do majątku wspólnego małżonków, nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 822 § 1 k.c. ani w zakresie szkód w mieniu, ani w zakresie szkód na osobie. Jest on współposiadaczem pojazdu, którym została wyrządzona szkoda i jego odpowiedzialność jest także objęta umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, nie może być więc uznana za osobę trzecią, o której mowa w art. 822 § 1 k.c.

4. uchwała siedmiu sędziów SN sygn. IIICZP 115/07 z dnia 7.02.2008 r.
Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność gwarancyjną wynikającą z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody na osobie wyrządzone przez kierującego pojazdem, w tym także pasażerowi będącemu wraz z kierowcą współposiadaczem tego pojazdu

powrót do spisu treści

8. Ustalanie wartości pojazdu, szkoda częściowa i całkowita

9. Koszty naprawy pojazdu

Art. 363 § 1 k.c. Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu.

1. uchwała SN sygn. III CZP 32/03 z dnia 13.06.2003 r.
Odszkodowanie przysługujące od ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej za uszkodzenie pojazdu mechanicznego obejmuje niezbędne i ekonomicznie uzasadnione koszty naprawy pojazdu, ustalone wg cen występujących na lokalnym rynku.

2. wyrok SN sygn. III CRN 223/80 z dnia 5.11.1980 r. (przywrócenie do stanu poprzedniego)
Przywrócenie rzeczy uszkodzonej do stanu poprzedniego polega na doprowadzeniu jej do stanu używalności w takim zakresie, jaki istniał przed wyrządzeniem szkody. Jeżeli do osiągnięcia tego celu konieczne jest użycie nowych elementów, to poniesione na nie wydatki wchodzą w skład kosztów naprawienia szkody przez przywrócenie rzeczy do stanu poprzedniego. W konsekwencji powyższe wydatki obciążają osobę odpowiedzialną za szkodę. Zwiększenie wartości rzeczy (samochodu) po naprawie można by uwzględnić tylko wówczas, gdyby chodziło o wykonanie napraw takich uszkodzeń, które istniały przed wypadkiem, albo ulepszeń w stosunku do stanu przed wypadkiem.

3. uchwała SN sygn. III CZP 24/04 z dnia 18.05.2004 r. (OSNC 2005/7-8/117)
Odszkodowanie, przysługujące z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, może - stosownie do okoliczności sprawy - obejmować także koszty ekspertyzy wykonanej na zlecenie poszkodowanego.

4. wyrok SN sygn. V CKN 1273/00 z dnia 16.05.2002 r. (Lex nr 55515)
Roszczenie o świadczenie należne od zakładu ubezpieczeń w ramach ubezpieczenia komunikacyjnego odpowiedzialności cywilnej z tytułu kosztów przywrócenia uszkodzonego pojazdu do stany pierwotnego jest wymagalne niezależnie od tego, czy naprawa została dokonana. Jeśli zatem naprawa samochodu i rzeczywiste poniesienie kosztów z tego tytułu nie jest warunkiem koniecznym dla dochodzenia odszkodowania, to nie sposób podzielić poglądu, iż koszty naprawy określone przez specjalistyczny warsztat nie mogą być miernikiem dla ustalenia odszkodowania należnego powodowi, gdyż ten nie dokonał naprawy samochodu.

5. uchwała składu siedmiu sędziów SN sygn. III CZP 150/06 z dnia 17.05.2007 r.
Odszkodowanie przysługujące na podstawie umowy ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego za szkodę powstałą w związku z ruchem tego pojazdu, ustalone według cen części zamiennych i usług, obejmuje kwotę podatku od towarów i usług (VAT)w zakresie, w jakim poszkodowany nie może obniżyć podatku od niego należnego o kwotę podatku naliczonego.

6. wyrok SN sygn. V CKN 308/01 z dnia 11.06.2003 r. niepublikowany
W przypadku uszkodzenia samochodu odszkodowanie obejmuje przede wszystkim kwotę pieniężna, konieczną do opłacenia jego naprawy lub przywrócenia do stanu sprzed wypadku. Osoba odpowiedzialna jest zobowiązana zwrócić poszkodowanemu wszelkie celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki poniesione w celu przywrócenia poprzedniego stanu samochodu, do których należą koszty nowych części i innych materiałów.
Jeżeli właściciel uszkodzonego samochodu żąda przywrócenia stanu poprzedniego poprzez naprawę samochodu, sprawca szkody nie może mu narzucić innej formy odszkodowania, w szczególności polegającej na tym, by poszkodowany poddał kasacji uszkodzony pojazd i poprzestał na odszkodowaniu w postaci różnicy między wartością pojazdu przed wypadkiem a ceną tzw. pozostałości. Tylko w przypadku, gdyby remont samochodu okazał się niemożliwy, albo pociągał za sobą nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ograniczałoby się do takiej formy odszkodowania.
Jeżeli poszkodowany wybrał restytucję, a skutkiem naprawy nastąpił wzrost wartości samochodu, to świadczenie ubezpieczyciela obejmuje pełny koszt naprawy pomniejszony o wzrost wartości samochodu.

7. wyrok SN sygn. IV CKN 635/00 z dnia 16.01.2002 r. niepublikowany
Roszczenie o świadczenie należne od ubezpieczyciela w ramach ustawowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu kosztów przywrócenia uszkodzonego pojazdu do stanu pierwotnego jest wymagalne niezależnie od tego czy naprawa została już dokonana. Wysokość odszkodowania w takim wypadku należy ustalać według przewidywanych kosztów naprawy i według cen z daty ich ustalania.
Aby odszkodowanie spełniało warunek pełnego naprawienia szkody i uwzględniało realnie istniejące możliwości naprawienia szkody, musi umożliwiać poszkodowanemu, zamieszkałemu za granicą i będącemu obywatelem innego państwa, dokonanie naprawy na terenie jego kraju. Odszkodowanie powinno zatem być ustalone według cen obowiązujących w tym kraju, a nie cen występujących w Polsce.

8. wyrok SN sygn. V CKN 266/00 z dnia 11.06.2001 r., OSP 2002/3/40
Koszty wynagrodzenia pełnomocnika poszkodowanego, poniesione w postępowaniu przedsądowym, nie mieszczą się w odszkodowaniu należnym poszkodowanemu w kolizji drogowej, gdy podstawą odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń jest umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, zawarta ze sprawcą szkody.

9. uchwała SN sygn. III CZP 68/01 z dnia 15.11.2001 r.
Odszkodowanie za szkodę poniesioną w wyniku uszkodzenia pojazdu mechanicznego, należącego do poszkodowanego nie będącego podatnikiem podatku VAT, ustalone według cen części zamiennych i usług koniecznych do wykonania naprawy pojazdu, obejmuje mieszczący się w tych cenach podatek VAT.

powrót do spisu treści

10. Rekompensata za ubytek wartości handlowej samochodu

Art. 361 § 2 k.c. W powyższych granicach (normalne następstwa działania lub zaniechania), w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

1. uchwała SN sygn. III CZP 57/01 z dnia 12.10.2001 r. (OSNC 2002/5/57)
Odszkodowanie za uszkodzenie samochodu może obejmować oprócz kosztów jego naprawy także zapłatę sumy pieniężnej, odpowiadającej różnicy między wartością tego samochodu przed uszkodzeniem i po naprawie.

Warunki uzyskania odszkodowania za utratę wartości pojazdu:

w sytuacji pierwszego uszkodzenia,
koszt naprawy nie był mniejszy niż 10% jego wartości przed szkodą,
okres użytkowania nie powinien przekraczać pięciu lat,
naprawę wykonano w warsztacie autoryzowanym przy użyciu oryginalnych części.

2. wyrok SO w Gliwicach sygn. III Ca 1327/07 z dnia 31.01.2008 r., niepublikowany
Dla samej utraty wartości samochodu jest bez znaczenia czy w następstwie kolizji uszkodzeniu uległy tylko elementy wymienialne, które następnie w wyniku naprawy samochodu zostały wymienione. U podłoża utraty wartości handlowej przez samochód uczestniczący w kolizji leżą przede wszystkim względy psychologiczne i sam udział w kolizji powoduje, że samochody automatycznie tracą na wartości, pomimo że w wyniku naprawy przywrócono je do stanu technicznego sprzed kolizji.

powrót do spisu treści

11. Szkoda w postaci utraconych korzyści

Art. 361 § 2 k.c. W powyższych granicach (tj. za normalne następstwa działania lub zaniechania - art. 361 § 1 k.c. ), w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

1. wyrok SN sygn. II CR 304/79 z dnia 03.10.1979 r., OSNC 1980/9/164
Ustalenie szkody w postaci utraconych korzyści ma zawsze charakter hipotetyczny, ale szkoda taka musi być przez osobę poszkodowaną wykazana z tak dużym prawdopodobieństwem, że uzasadnia ono w świetle doświadczenia życiowego przyjęcie, że utrata korzyści rzeczywiście nastąpiła. Rezygnacja przez osobę dochodzącą odszkodowania z dalszej działalności gospodarczej, w zakresie której szkoda - według twierdzenia tej osoby - powstała, już przy pierwszych wyłaniających się trudnościach, wskazuje z reguły na to, że osoba ta nie osiągnęłaby korzyści, na jaką się powołuje.

2. wyrok SN sygn. IV CKN 382/00 z dnia 21.06.2001 r.
Ustalenie szkody w postaci utraconych korzyści ma zawsze charakter hipotetyczny, polega bowiem na przyjęciu - na podstawie okoliczności, które wystąpiły po okresie spodziewanych korzyści, że korzyść w okresie poprzednim zostałaby osiągnięta.
Jednakże utrata korzyści musi być przez żądającego odszkodowania udowodniona (art. 6 k.c.). Wprawdzie nie w sensie wykazania co do tego pewności, ale z tak dużym prawdopodobieństwem, że praktycznie można w świetle doświadczenia życiowego przyjąć, że utrata korzyści rzeczywiście miała miejsce.

3. wyrok SN sygn. V CK 426/04 z dnia 26.01.2005 r., niepublikowany
Wykazanie szkody w postaci lucrum cessans z natury rzeczy ma charakter hipotetyczny. Nie sprzeciwia się to przyjęciu, że szkoda rzeczywiście powstała, jeżeli zostanie udowodnione tak duże prawdopodobieństwo osiągnięcia korzyści majątkowej przez poszkodowanego, że rozsądnie rzecz oceniając można stwierdzić, iż poszkodowany na pewno uzyska łby korzyść, gdyby nie wystąpiło zdarzenie, w związku z którym ten skutek był niemożliwy.

4. wyrok SN sygn. III CK 101/05 z dnia 14.10.2005 r., niepublikowany
Przepis art. 361 § 2 k.c. w części dotyczącej utraconych korzyści wymaga - jak trafnie podniosła skarżąca, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2001 r. II CKN 578/99, OSP 2002, nr 6, poz. 83 oraz glosę do tego orzeczenia opublikowaną w PPH 2003, nr 4, str. 50 - przyjęcia hipotetycznego przebiegu zdarzeń i ustalenia wysokiego prawdopodobieństwa utraty korzyści. Ustawodawca nie wskazał bliższych kryteriów budowania tych hipotez, pozostawiając je wiedzy i doświadczeniu życiowemu składu orzekającego, stosowanym odpowiednio do okoliczności sprawy. Powódka wykazała szkodę z prawdopodobieństwem wystarczającym do przyjęcia, że istniała realna możliwość uzyskania przez nią korzyści.

powrót do spisu treści

12. Pojazd zastępczy

Art. 361 § 1 k.c. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

1 wyrok SN sygn. V CKN 1397/00 z dnia 26.11.2002 r.
W sytuacji gdy ustalone zostało w sprawie, że za szkodę polegającą na uszkodzeniu samochodu zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność w zakresie kosztów naprawy, przy ocenie zasadności innych elementów szkody doznanej przez poszkodowanego, do naprawienia których odpowiedzialny jest także zakład ubezpieczeń, ustalenie to nie może być pominięte. Oczywiście poszkodowany mógł podjąć - z jego punktu widzenia uzasadnioną - decyzję o odstąpieniu od naprawy samochodu, ale "kosztami" tej decyzji nie może obciążać zakładu ubezpieczeń. Skoro samochód mógł zostać naprawiony, to poszkodowany może w zasadzie żądać od zakładu ubezpieczeń zwrotu kosztów wynajmu pojazdu zastępczego poniesionych jedynie w okresie naprawy samochodu.

2. wyrok SN sygn. IV CKN 1916/00 z dnia 18.03.2003 r.
Fakt wynajmowania pojazdu zastępczego do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, w sytuacji gdy pojazd uszkodzony temu służył, należy ocenić jako prawidłowe zachowanie się osoby prowadzącej taką działalność. Rezygnacja natomiast z wynajęcia pojazdu zastępczego i zawieszenie prowadzonej działalności można by oceniać jako zachowanie się poszkodowanego prowadzące do powiększenia rozmiaru szkody.

3. wyrok SN sygn. IV CK 615/03 z dnia 08.09.2004 r. (M.Prawn. 2004/19/872)
Nie tylko w sytuacji, gdy wypłata odszkodowania za uszkodzone auto się przeciąga przysługuje poszkodowanemu refundacja kosztów wynajęcia pojazdu zamiennego. Przeznaczenie auta do kasacji nie przesądza o tym, że ubezpieczony nie może wynająć pojazdu zamiennego. Stwierdzenie zasadności takiego działania zależy od okoliczności i sprawy, a w szczególności od tego czy ubezpieczonego stać na kupno samochodu przed wypłatą odszkodowania.

4. wyrok SN sygn. IV CK 672/03 z dnia 08.09.2004 r.

Za normalne następstwo zniszczenia pojazdu służącemu poszkodowanemu do prowadzenia działalności gospodarczej należy uznać konieczność czasowego wynajęcia pojazdu zastępczego w celu kontynuowania tej działalności w okresie, gdy szkoda nie została jeszcze naprawiona. Postulat pełnego odszkodowania przemawia więc za przyjęciem stanowiska o potrzebie zwrotu przez ubezpieczyciela tzw. wydatków koniecznych, potrzebnych na czasowe używanie zastępczego środka komunikacji w związku z niemożliwością korzystania z niego wskutek zniszczenia, z tym że tylko za okres między dniem zniszczenia a dniem w którym poszkodowany może nabyć analogiczny pojazd, nie dłuższy jednak niż za czas do zapłaty odszkodowania.
Okoliczność, iż koszty wynajęcia pojazdu zastępczego przekroczyły cenę nowego samochodu, nie może automatycznie przesądzać o istnieniu przyczynienia się poszkodowanego do powiększenia rozmiaru szkody.

5. wyrok SN sygn. II CK 494/03 z dnia 05.11.2004 r., Biul. SN 2005/3/11
Jeżeli uszkodzony pojazd nadaje się do naprawy w postaci wmontowania do niego nowej części zamiennej, to koszty najmu przez poszkodowanego tzw. samochodu zastępczego obejmować mogą tylko okres konieczny i niezbędny do naprawy pojazdu (art. 361 § 1 k.c.).

powrót do spisu treści

13. Szkoda spowodowana przez zwierzę

Art. 431 § 1 k.c. Kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność nie ponoszą winy.
§ 2 Chociażby osoba, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, nie była odpowiedzialna według przepisów paragrafu poprzedzającego, poszkodowany może od niej żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i tej osoby, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

Art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniu obowiązkowym, UFG i PBUK (Dz. U. Z dnia 16.07.2003 r. nr 124, poz. 1152).
Z ubezpieczenia OC rolników przysługuje odszkodowanie, jeżeli rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w gospodarstwie rolnym rolnika są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia.

Art. 50 ustawy z dnia 13.10.1995 r. prawo łowieckie (Dz.U.05.127.1066 zm. Dz.U. 05.175.1462)

Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne objęte całoroczną ochroną.
Za szkody, o których mowa w ust. 1, wyrządzone na obszarach:
obwodów łowieckich leśnych odszkodowania wypłaca Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe ze środków budżetu państwa,
a na terenach obwodów łowieckich polnych i terenach niewchodzących w skład obwodów łowieckich - wojewodowie.

Art.46 ust. 1 ww. ustawy - prawo łowieckie
Dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego obowiązany jest do wynagradzania szkód wyrządzonych:

w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny,
przy wykonywaniu polowania.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11.03.2005 r. w sprawie ustalenia gatunków zwierząt łownych (Dz.U.05.45.433).
§1.1. Ustala się następującą listę gatunków zwierząt łownych:
łoś, jeleń szlachetny, jeleń sika, daniel, sarna, dzik, muflon,lis, jenot, borsuk, kuna leśna, kuna domowa, norka amerykańska, tchórz zwyczajny, szop pracz, piżmak, zając szarak, dziki królik, jarząbek bażant, kuropatwa, gęś gęgawa, gęś zbożowa, gęś białoczelna, krzyżówka, cyraneczka, głowienka, czernica, gołąb grzywacz, słonka, łyska.

1. uchwała SN sygn. III CZP 100/99
Za chowającego dzikie zwierzę może być uznany zarządca lub dzierżawca obwodu łowieckiego. Chowającym nie jest zaś Skarb Państwa.

2. uchwała SN sygn. III CZP 100/89 z dnia 22.12.1989 r. (OSNC 1990/7-8/103)
Jeśli nagłe wtargnięcie psa na jezdnię stało się przyczyną uszkodzenia pojazdu, ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za powstałą szkodę na podstawie § 21 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń ustawowych komunikacyjnych.

3. wyrok SN sygn. V CKN 431/00 z dnia 22.08.2001 r.
Skarb Państwa na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (Dz.U. nr 147, poz. 713 ze zm.) odpowiada za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne żyjące na obszarze rezerwatu przyrody, jeżeli w następstwie zasad obowiązujących na obszrze rezerwatu zwierzęta te podlegają całorocznej ochronie.

4. uchwała SN sygn. III CZP 120/07 z dnia 7.12.2007 r.
Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (jedn. tekst: Dz.U. Z 2005 r. Nr 127, poz. 1066 ze zm.) Skarb Państwa odpowiada tylko za szkody określone w art. 46 ust 1 tej ustawy.

powrót do spisu treści

14. Zadośćuczynienie pieniężne

Art. 445 § 1 k.c. W wypadkach przewidzianych w art. poprzedzającym (w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia) sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

1. wyrok SN sygn. I CR 438/69 z dnia 24.02.1970 r.
Aczkolwiek do przyznania zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 445 § 1 k.c.) nie jest niezbędne, aby rozstrój zdrowia spowodował trwałe następstwa chorobowe, ale nieznaczny i krótkotrwały rozstrój zdrowia nie stanowi dostatecznej podstawy żądania zadośćuczynienia.

2. wyrok SN sygn. II CR 535/70 z dnia 15.12.1970 r.
Uderzenie pozostawiające jedynie zewnętrzny objaw w postaci zaczerwienienia tkanek ciała czy spowodowanie rozstroju zdrowia nie jest taką krzywdą, o jakiej mowa w art. 445 § 1 k.c. w zw.z art. 444 § 1 k.c., a jedynie naruszeniem nietykalności cielesnej. Za samo zaś naruszenie nietykalności cielesnej zadośćuczynienie pieniężne poszkodowanemu nie przysługuje.

3. wyrok SN sygn. II CRN 89/95 z dnia 22.11.1995 r.
Szkodą wynagradzaną z mocy art. 445 § 1 k.c. może być nie tylko powstanie nowego schorzenia, ale również istotne pogorszenie się dotychczasowego stanu zdrowia lub też wystąpienie albo nawet zaostrzenie się cierpień fizycznych wywołanych rozstrojem zdrowia.

4. wyrok SN sygn. II CK 531/03 z dnia 29.09.2004 r.
Zadośćuczynienie należne osobie pokrzywdzonej deliktem ma na celu złagodzenie doznanych cierpień fizycznych i moralnych. Wysokość zadośćuczynienia musi zatem pozostawać w zależności od intensywności tych cierpień, czasu ich trwania, ujemnych skutków zdrowotnych, jakie osoba poszkodowana będzie zmuszona znosić w przyszłości.

5. wyrok SN sygn. I CK 410/02 z dnia 21.10.2003 r.
Jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy (wypadku w drodze do i z pracy) wypłacone przez pracodawcę nie podlega odliczeniu od zadośćuczynienia pieniężnego przysługującego poszkodowanemu na podstawie art. 445 § 1 k.c.; odszkodowanie to powinno natomiast być wzięte pod uwagę przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, co nie jest jednoznaczne z mechanicznym zmniejszeniem sumy zadośćuczynienia o kwotę tego odszkodowania.

6. wyrok SN sygn. IICKN 458/99 z dnia 09.08.2001 r.
Zakład ubezpieczeń był zobowiązany do wypłaty odszkodowania za szkodę na osobie mimo nie ustalenia sprawcy szkody, który wszedł w posiadanie pojazdu w wyniku kradzieży - jeżeli ustalone zostały dane użytego przez niego pojazdu.

7. wyrok SN sygn. II UKN 681/98 z dnia 10.06.1999 r.
Przy ocenie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę należy uwzględniać przede wszystkim nasilenie cierpień, długotrwałość choroby, rozmiar kalectwa, trwałość następstw zdarzenia oraz konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu osobistym i społecznym.

8. wyrok SN sygn. I CK 131/03 z dnia 30.01.2004 r. (OSNC 2005/2/40)
Powołanie się przez sąd przy ustalaniu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na potrzebę utrzymania wysokości zadośćuczynienie w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, nie może prowadzić do podważenia kompensacyjnej (wyrównawczej) funkcji zadośćuczynienia.

9. wyrok SN sygn. III CK 392/04 z dnia 22.06.2005 r., niepublikowany
Utrata zdolności do pracy i możliwości samorealizacji oraz czerpania przyjemności z życia wywołuje niewątpliwie silniejsze cierpienia psychiczne u człowieka młodego, niż u człowieka w wieku dojrzałym czy wręcz podeszłym. Głębsze będzie poczucie krzywdy u człowieka, który doznał kalectwa będąc w pełni sił, niż u człowieka dotkniętego ograniczeniami związanymi z wcześniejszą niepełnosprawnością. Na rozmiar ujemnych przeżyć psychicznych poszkodowanego może także mieć wpływ stopień winy osoby odpowiedzialnej za szkodę. Jego poczucie krzywdy będzie bowiem tym mocniejsze, im bardziej bezpodstawnie doznał tej krzywdy. Z tej racji rażące zaniedbanie obowiązków przez sprawcę szkody uzasadnia zwiększenie zadośćuczynienia. Stan majątkowy poszkodowanego ma znaczenie dla ustalenia wysokości zadośćuczynienia w tym sensie, iż jego stopa życiowa rzutować będzie na rodzaj wydatków konsumpcyjnych mogących zrównoważyć mu doznane cierpienia.

10. wyrok SN sygn. IV CSK 99/05 z dnia 20.04.2006 r. niepublikowany

Na podstawie art. 445 § 1 k.c. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ze względu na niewymierność krzywdy, określenie w konkretnym wypadku odpowiedniej sumy pozostawione zostało sądowi. Sąd dysponuje w takim wypadku większym zakresem swobody, niż przy ustalaniu szkody majątkowej i sumy potrzebnej do jej naprawienia. Nie oznacza to jednak, by ocena sądu nie poddawała się weryfikacji pod kątem jej zgodności z dyspozycją art. 445 § 1 k.c.
Kryteria istotne przy ustalaniu "odpowiedniej" sumy zadośćuczynienia to: rodzaj naruszonego dobra, zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, czas trwania cierpień, wiek pokrzywdzonego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych, rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy.

11. wyrok SN sygn. IV CSK 80/05 z dnia 10.03.2006 r., OSNC 2006/10/175
Uwzględnianie stopy życiowej społeczeństwa przy określaniu wysokości zadośćuczynienia nie może podważać jego kompensacyjnej funkcji.

12. wyrok SN sygn. I CSK 384/07 z dnia 13.12.2007 r., OSP 2009, zeszyt 2, s. 138
Okolicznością sprzeciwiającą się uwzględnieniu żądania poszkodowanego wyłożenia z góry przez zobowiązanego do naprawienia szkody sumy potrzebnej na koszty leczenia (art. 444 § 1 k.c.) nie jest wykazanie, że poszkodowany objęty jest finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych.

13. wyrok SO w Gliwicach sygn. III Ca 1315/07 z dnia 31.01.2008 r.
Przejściowy charakter dolegliwości powoda nie wyłącza zasądzenia zadośćuczynienia, gdyż ma ono rekompensować doznaną krzywdę, która ze swej istoty nie musi mieć trwałego charakteru. Z uwagi na kompensacyjny charakter zadośćuczynienia jego wysokość nie może być nadmierna do doznanej krzywdy, co oznacza, że przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego musi ono być utrzymane w rozsądnych granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopi życiowej społeczeństwa.

powrót do spisu treści

15. Renta z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej, zwiększonych potrzeb i zmniejszenia widoków na przyszłość (wyrównawcza).

Art. 444 § 2 k.c. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. § 3 k.c. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

1. wyrok SN sygn. II UKN 682/98 z dnia 10.06.1999 r.
Renta dla poszkodowanego, który częściowo jest zdolny do pracy powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi, a sumą renty inwalidzkiej (przyznanej przez ZUS) i wynagrodzenia(które może osiągnąć po wypadku), przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy.

2. wyrok SN sygn. V CK 710/04 z dnia 08.06.2005 r., niepublikowany
Renta z art. 444 § 2 k.c. przysługująca poszkodowanemu, który zachował częściowo zdolność do pracy, powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi, a wynagrodzeniem, jakie - w konkretnych warunkach - jest w stanie uzyskać przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy. Z tym zastrzeżeniem, że poszkodowany nie ma obowiązku podjęcia się każdej pracy.

3. wyrok SN sygn. IV CR 50/76 z dnia 11.03.1976 r.
Renta z tytułu zwiększonych potrzeb przysługuje, gdy zachodzi samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwo czynu niedozwolonego (przyznanie renty nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z nim wydatki).

4. wyrok SN sygn. I CR 143/77 z dnia 26.07.1977 r.
Prawo poszkodowanego do ekwiwalentu z tytułu zwiększonych potrzeb, polegających na konieczności korzystania z opieki osoby trzeciej, nie zależy od wykazania, że poszkodowany efektywnie wydatkował odpowiednie kwoty na koszty opieki, fakt zaś, że opiekę nad niedołężnym na skutek inwalidztwa poszkodowanym sprawowali jego domownicy nie pozbawia go prawa żądania stosownej renty.

5. wyrok SN sygn. IV CR 36/77 z dnia 10.10.1977 r.
Przy ustalaniu wysokości renty należy brać pod uwagę realną, praktyczną możliwość podjęcia przez poszkodowanego pracy w granicach zachowanej zdolności do pracy, a nie możliwość teoretyczną. Taka sytuacja zachodzi w razie utraty przez poszkodowanego, znajdującego się w wieku przedemerytalnym zdolności wykonywania wyuczonej pracy z równoczesnym znacznym ograniczeniem rodzajów wysiłków fizycznych, przy których nie zachodzą przeciwwskazania lekarskie i przy znacznym ograniczeniu podaży wolnych miejsc pracy specjalnie chronionej.

6. wyrok SN II PR 374/69 z dnia 08.10.1969 r. (OSNCP 1970/7-8/132)
Przy ustalaniu renty uzupełniającej powinny być brane pod uwagę dodatkowe składniki wynagrodzenia jak dodatkowe wynagrodzenie roczne, premie, nagrody, bonusy roczne, świąteczne czy wypłaty z funduszu zakładowego jeżeli są wypłacane stale.

7. wyrok SN sygn. I PR 85/73 z dnia 19.04.1973 r.
Przy ustalaniu wysokości renty pomniejsza się ją o wartość podatku, jaki dana osoba musiałaby uiścić, gdyby nie wyrządzono jej szkody i otrzymywałaby wynagrodzenie.

8. wyrok S.Apel. sygn. III Apr. 7/96 z dnia24.05.1996 r.
Gdy istnieje konieczność stałego leczenia, zabiegów, kuracji, opieki osób trzecich, specjalnego dożywiania itp. (zwiększenie potrzeb poszkodowanego stanowi szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach).

9. wyrok SN sygn. IV CR 712/90 z dnia 28.05.199 r.
Prawo do renty z tytułu utraconych zarobków, nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany w swojej obecnej sytuacji, będzie efektywnie wydatkował odpowiednie sumy pieniężne.

10. wyrok SN sygn. III CK 392/04 z dnia 22.06.2005 r., niepublikowany
Jeżeli podstawę zasądzenia na rzecz poszkodowanego renty stanowi zwiększenie potrzeb wyrażających się w przyszłych powtarzających się stałych wydatkach obejmujących między innymi konieczną opiekę, rehabilitację, pielęgnację, to w takim przypadku wystarczające jest wykazanie przez poszkodowanego istnienia zwiększonych potrzeb stanowiących następstwo czynu niedozwolonego. Poszkodowany może bowiem aktualnie nie dysponować na razie odpowiednimi środkami finansowymi na dokonanie wydatków, które jednak są konieczne.

11. wyrok SN sygn. II UKN 125/00 z dnia 06.12.2000 r., OSNP 2002/15/65
Uchylenie lub zmiana wysokości renty zasądzonej lub wypłacanej na podstawie ugody (także pozasądowej), bez czasowego ograniczenia, możliwe jest tylko w sytuacji określonej art. 907 § 2 k.c., a więc gdy nastąpiła zmiana stosunków.

12. uchwała SN sygn. III CZP 142/93 z dnia 28.10.1993 r., OSNC 1994/4/82
W sprawie o zmianę wysokości renty na podstawie art. 907 § 2 k.c. Sąd może - stosownie do okoliczności - wziąć pod uwagę również istotny spadek siły nabywczej pieniądza.

13. wyrok SN sygn. I CR 27/82 z dnia 02.03.1983 r., OSNC 1982/10/150
Zmiany wysokości renty zasądzonej z tytułu zwiększenia potrzeb można żądać na podstawie art. 907 § 2 k.c. także wówczas, gdy w chwili wydania wyroku zasądzającego rentę poszkodowany z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki nie pracował, a następnie okazało się, że na skutek wypadku jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy.

14. uchwała SN sygn. III CZP 58/76 z dnia 14.01.1977 r., OSNC 1977/9/156
Jeżeli wskutek zmiany wysokości zarobków, stanowiących podstawę ustalenia renty inwalidzkiej lub emerytury, ta ostatnia byłaby wyższa od pobieranej przez poszkodowanego renty inwalidzkiej, poszkodowany - na którego rzecz zasądzono rentę uzupełniającą, wyrównującą różnicę pomiędzy tymi zarobkami a rentą inwalidzką tylko do czasu ukończenia przez niego 65 lat życia - może żądać renty uzupełniającej za okres późniejszy, w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy emeryturą, jaką otrzymałby, gdyby nie wypadek, a rentą inwalidzką (art. 907 § 2 k.c.).

15. wyrok SA w Poznaniu sygn. I ACa 568/03 z dnia 31.07.2003 r., OSA 2005/3/11
Przepis art. 447 k.c. stanowi, że sąd z ważnych powodów może na żądanie poszkodowanego przyznać mu zamiast renty lub jej części odszkodowanie jednorazowe. Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy poszkodowany stał się inwalidą, a przyznanie jednorazowego odszkodowania ułatwi mu wykonywanie nowego zawodu. Z brzmienia tego przepisu wynika, że konieczną przesłanką dopuszczalności odstępstwa od ogólnej zasady przyznania renty odszkodowawczej i zastosowania wyjątku w postaci jednorazowego odszkodowania jest istnienie ważnych powodów. Jeden z nich został wymieniony w cytowanym wyżej przepisie. Ma on jednak charakter przykładowy, na co wskazuje określenie "w szczególności". Ważnym powodem w rozumieniu tego przepisu jest bowiem każda istotna, leżąca w interesie poszkodowanego, potrzeba zaspokojenia wydatków, jako że art. 447 k.c. został przewidziany w celu zapewnienia poszkodowanemu pełniejszej ochrony jego praw do odszkodowania. Innymi słowy, zastąpienie renty jednorazowym odszkodowaniem jest dopuszczalne, gdy w wyjątkowych sytuacjach odszkodowanie wypłacone jednorazowo jest bardziej korzystne dla poszkodowanego niż renta. Ma to w szczególności miejsce wówczas, gdy zapewni mu zaspokojenie tych wszystkich potrzeb tak bieżących, jak i przyszłych, dla których zaspokojenia przeznaczoną była renta, a równocześnie z punktu widzenia szeroko pojętego interesu poszkodowanego będzie to bardziej korzystne od renty.

16. wyrok SA w Katowicach sygn. I Aca 288/02 z dnia 13.09.2002 r., OSA 2003/7/28
Zmiana renty na jednorazowe odszkodowanie dotyczy tylko renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. względnie art. 446 § 2 k.c., czyli tylko w takich wypadkach, gdy obowiązek wypłacania renty wynika z czynu niedozwolonego. Przepis art. 447 k.c. nie może mieć zatem zastosowania w wypadku gdy uprawniony otrzymuje rentę na mocy umowy ubezpieczenia, co oczywiście nie wyklucza możliwości przeliczenia przez strony, w ramach swobody umów renty na jednorazowe, skapitalizowane świadczenie.

17. wyrok SN sygn. II UKN 175/99 z dnia 28.10.1999 r., OSNP 2001/3/79
Ważnym powodem, uzasadniającym żądanie kapitalizacji renty na podstawie art. 447 k.c., jest umożliwienie poszkodowanemu, który stał się inwalidą, wykonywanie nowego zawodu przez podjęcie działalności handlowej we własnym sklepie.

18. uchwała SN w składzie 7 sędziów sygn. III CZP 68/94 z dnia 31.05.1994 r.
Zasądzając rentę wyrównawczą, sąd nie odlicza od dochodów (zarobków) zaliczek na podatek dochodowy; jednakże bierze pod uwagę, czy poszkodowanemu przysługuje ustawowe zwolnienie od podatku dochodowego.

19. wyrok SN sygn. II CKN 653/98 z dnia 16.12.1999 r.
Ustalenie określonego stopnia inwalidztwa nie przesądza o uprawnieniu do przyznania renty wyrównawczej. Znaczenie decydujące ma fktyczne ograniczenie możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez poszkodowanego.

20. wyrok SA w Katowicach sygn. I ACa 1097/04 z dnia 16.12.2004 r.
W przypadku osoby małoletniej,ale uczącej się i mogącej już pracować zawodowo, w grę wchodzi renta z powodu zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość, która stanowi samodzielną przesłankę przyznania renty i musi być wykładana szeroko, obejmując również takie sytuacje, gdy uszkodzenie ciała połączone z rozstrojem zdrowia uniemożliwia ukończenia szkoły, pociągając za sobą ogólne pogorszenie się szans życiowych poszkodowanego we wszystkich sferach "majątkowych", np. poprzez niemożność pracy w wybranym przez siebie zawodzie, utraty lepszych zarobków w przypadku podwyższenia kwalifikacji itp.

powrót do spisu treści

16. Renta alimentacyjna

Art. 446 § 2 k.c. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.

1. wyrok SN sygn. I CR 103/75 z dnia 2.05.1975 r.
Prawo do renty alimentacyjnej jest roszczeniem osobistym każdej z osób uprawnionych i powinno być określone dla każdej z tych osób odrębnie.

2 wyrok SN sygn. I CR 746/73 z dnia 18.01 1974 r.
Renta alimentacyjna nie będzie się należeć z powodu śmierci męża żonie posiadającej pełną zdolność do pracy zarobkowej i nie obciążonej obowiązkiem wychowywania małoletnich dzieci, chociażby za życia pozostawała na jego utrzymaniu.

3 uchwała SN sygn. III CZP 50/68 z dnia 28.05.1968 r.
Ojciec dziecka, na rzecz którego została zasądzona renta odszkodowawcza z tytułu śmierci matki, zawarł ponownie małżeństwo, nie ma wpływu na podstawę i wysokość renty.

4. wyrok SN sygn. IV CK 648/04 z dnia 13.04.2005 r. (OSNC 2006/3/54)
Pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia do najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. Najbliższymi członkami rodziny zmarłego, którym należy się odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej, może być konkubina i jej dzieci.

5. wyrok SN sygn. II UKN 125/00 z dnia 06.12.2000 r., OSNP 2002/15/65
Uchylenie lub zmiana wysokości renty zasądzonej lub wypłacanej na podstawie ugody (także pozasądowej), bez czasowego ograniczenia, możliwe jest tylko w sytuacji określonej art. 907 § 2 k.c., a więc gdy nastąpiła zmiana stosunków.

6. uchwała SN sygn. III CZP 142/93 z dnia 28.10.1993 r., OSNC 1994/4/82
W sprawie o zmianę wysokości renty na podstawie art. 907 § 2 k.c. Sąd może - stosownie do okoliczności - wziąć pod uwagę również istotny spadek siły nabywczej pieniądza.

7. wyrok SA w Katowicach sygn. I Aca 288/02 z dnia 13.09.2002 r., OSA 2003/7/28
Zmiana renty na jednorazowe odszkodowanie dotyczy tylko renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. względnie art. 446 § 2 k.c., czyli tylko w takich wypadkach, gdy obowiązek wypłacania renty wynika z czynu niedozwolonego. Przepis art. 447 k.c. nie może mieć zatem zastosowania w wypadku gdy uprawniony otrzymuje rentę na mocy umowy ubezpieczenia, co oczywiście nie wyklucza możliwości przeliczenia przez strony, w ramach swobody umów renty na jednorazowe, skapitalizowane świadczenie.

powrót do spisu treści

17. Zwrot kosztów związanych z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia

Art. 444 § 1 k.c. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

1. wyrok SN sygn. I CR 864/73 z dnia 5.02.1974 r., analogicznie orzeczenie SN sygn. V PRN 2/75 z dnia 19.06.1975 r.
Zwrot tego typu kosztów jest szczególnie uzasadniony w sytuacji gdy konieczna jest szybsza regeneracja osłabionego organizmu poszkodowanego. Chodzi tutaj także o zwrot kosztów zakupu dla chorego bardziej wyszukanych potraw, większych ilości owoców itp. (pomimo tego, że chory nie wymagał specjalnej diety ale pod warunkiem, że nie było wyraźnego zalecenia lekarskiego nakazującego ograniczenie diety).

2. wyrok SN sygn. II CR 365/73 z dnia 04.10.1973 r.
Jeżeli pracująca zarobkowo żona - w celu pielęgnacji męża, który doznał uszkodzenia ciała na skutek czynu niedozwolonego - porzuciła pracę zarobkową i z tego powodu poniosła straty, poszkodowanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania z tego tytułu w ramach art. 444 § 1 k.c. Jeżeli jednak taka pielęgnacja i opieka mogłaby być wykonywana przez osobę trzecią, wysokość odszkodowania z tytułu utraty zarobków przez żonę nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje do wykonywania tych czynności.

3. wyrok SN sygn. I CR 455/80 z dnia16.01.1981 r.
Do kosztów objętych paragrafem pierwszym art. 444 k.c. nie należą koszty pojazdu inwalidzkiego, jeżeli nie jest on konieczny do kompensowania kalectwa, a w szczególności do kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem.

4. wyrok SN sygn. II CKN 1018/00 z dnia 12.12.2002 r., niepublikowany
Wydatki na nabycie nowego samochodu ze specjalistycznym wyposażeniem należy zaliczyć do kosztów wymienionych w art. 444 § 1 k.c., gdy są one konieczne do kompensowania kalectwa osoby poszkodowanej.

5. wyrok SN sygn. II CR 427/71 z dnia 07.10.1971 r.
W skład kosztów wynikłych z powodu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, o których mówi art. 444 § 1 k.c., wchodzą nie tylko koszty leczenia w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz także wydatki związane z odwiedzinami chorego w szpitalu przez osoby bliskie. Odwiedziny te są niezbędne zarówno dla poprawy samopoczucia chorego i przyśpieszenia w ten sposób leczenia, jak i dla kontaktu rodziny z lekarzami w celu uzyskania informacji i wskazówek o zdrowiu chorego i jego potrzebach. Odnosi się to zwłaszcza gdy poszkodowanym jest dziecko i gdy chodzi o wizyty jego rodziców.

6. wyrok SN sygn. II CK 481/04 z dnia 09.03.2005 r., niepublikowany
Odszkodowanie z § 1 art. 444 k.c. obejmuje wszelkie wydatki pozostające w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia. Chodzi tu zatem o koszty leczenia, specjalnego odżywiania, dodatkowej pomocy pielęgniarskiej, koszty zabiegów rehabilitacyjnych itp.. Natomiast zasądzenie renty z uwagi zwiększenie się potrzeb poszkodowanego stanowią wyrównanie szkody przyszłej, wyrażającej się w stale powtarzających się wydatkach na ich zaspokojenie np. konieczność stałych zabiegów, dalszego leczenia, specjalnego odżywiania.

powrót do spisu treści

18. Odszkodowanie za koszty leczenia i pogrzebu, znaczne pogorszenie sytuacji życiowej oraz zadośćuczynienie dla najbliższych członków rodziny zmarłego

Art. 446 § 1 k.c. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł.
§ 3. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli w skutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.
§ 4. Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

1. wyrok SN sygn. II CKN 852/97 z dnia 04.06.1998 r.
Za przedwczesne należy uznać powództwo o zasądzenie kosztów nagrobka przed jego wzniesieniem.

2. wyrok SA w Katowicach sygn. III APR 34/96 z dnia 28.11.1996 r.
Przepis art. 446 § 1 k.c. stanowi, iż zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł niezależnie od tego czy jest spadkobiercą poszkodowanego, bowiem roszczenie z art. 446 § 1 k.c. jest samodzielne. Interpretacja powołanego przepisu wskazuje, że chodzi tu o koszty, które zostały już poniesione, co oznacza, iż poczynione zostały konkretne wydatki.

3. wyrok SN sygn. II CR 556/81 z dnia 06.01 1982 r.
Obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu na podstawie art. 446 § 1 k.c. obejmuje zwrot kosztów bezpośrednio z pogrzebem związanych (jak przewóz zwłok, nabycie trumny, zakup miejsca na cmentarzu i in.), jak również zwrot wydatków, odpowiadających zwyczajom danego środowiska. Do tych wydatków zalicza się koszt postawienia nagrobku (w granicach kosztów przeciętnych, jeżeli nawet koszty rzeczywiste były znaczne, np. z uwagi na materiał lub wystrój nagrobku), wydatki na wieńce i kwiaty, koszty zakupu odzieży żałobnej i in. Do tych wydatków należy zaliczyć także wydatki na poczęstunek biorących udział w pogrzebie osób, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku, skoro jest to zwyczaj w zasadzie powszechnie przyjęty, zwłaszcza jeżeli jest w danym środowisku stosowany i dotyczy przede wszystkim krewnych zmarłego (bliższych i dalszych członków rodziny), jak również innych osób bliżej z denatem związanych. Koszt takiego poczęstunku, utrzymany w rozsądnych stosownie do okoliczności granicach (nie mającego charakteru tzw. stypy pogrzebowej), podlega zwrotowi na równi z innymi kosztami pogrzebu zgodnie z art. 446 § 1 k.c.

4. orzeczenie SN sygn. III PRN 77/78 z dnia 10.12.1979 r.
Niezależnie od zasądzonych innych świadczeń, sąd może przyznać najbliższym stosowne odszkodowanie za znaczne pogorszenie się ich sytuacji majątkowej.

5. wyrok SN sygn. I CR 361/74 z dnia 8.07.1974 r.
Ocena znacznego pogorszenia sytuacji życiowej, w jakiej znaleźli się najbliżsi członkowie rodziny zmarłego na skutek jego śmierci zależna jest od rozmiarów ujemnych następstw natury majątkowej wywołanych przez śmierć osoby najbliższej.

6. wyrok SA w Warszawie sygn. I ACA 989/97 z dnia 28.01.1998 r.
Odpowiedzialność z art. 446 § 3 k.c. nie jest uzależniona od przyczyn, które doprowadziły do popełnienia czynu zabronionego, od stopnia nasilenia winy sprawcy, a zatem od tych wszystkich okoliczności, które w postępowaniu karnym mogą wpływać na wymiar kary. Dla ustalenia tej odpowiedzialności nie jest konieczne uprzednie skazanie sprawcy szkody za przestępstwo pozbawienia życia.

7. wyrok SA w Katowicach sygn. III APA 7/96 z dnia 27.03.1997 r.
W przeciwieństwie do tzw. utraty samych środków utrzymania bądź ich ograniczenia, pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c., ma zasięg o wiele szerszy. Odszkodowanie to obejmuje szkody, które nie ulegają uwzględnieniu przy zasądzeniu renty. Są to szeroko pojęte majątkowe szkody, często nieuchwytne lub trudne do wyliczenia, prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej. Pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, lecz także na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich realnego polepszenia. Takie właśnie pogorszenie następuje w przypadku utraty małżonka bądź ojca przez małoletnie dzieci.

8. wyrok SA w Katowicach sygn. I ACa 23/01 z dnia 19.04.2001 r., Wokanda 2002/7-8/77
Ocena, czy nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji członków rodziny zmarłego nie może odnosić się wyłącznie do stanu z dnia śmierci poszkodowanego, ale musi prowadzić do porównania hipotetycznego stanu odzwierciedlającego sytuację, w jakiej w przyszłości znajdowaliby się bliscy zmarłego, do sytuacji, w jakiej znajdują się w związku ze śmiercią poszkodowanego.

9. wyrok SA w Białymstoku sygn. I Aca 30/01 z dnia 06.02.2001 r., OSA 2001/9/49
Przyznanie w oparciu o art. 446 § 3 k.c. odszkodowanie ma na celu naprawienie szkody majątkowej, która nie jest uwzględniona przy zasądzeniu renty osobom uprawnionym. Dla oceny znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej miarodajny jest stan w chwili śmierci osoby bezpośrednio poszkodowanej z tym, że jeżeli ma miejsce pogarszanie się tej sytuacji, to uwzględnia suię też sytuację z daty wyrokowania.

10. wyrok SN sygn. IV CR 412/80 z dnia 04.11.1980 r.
Przy ocenie wpływu wstrząsu psychicznego spowodowanego śmiercią osoby najbliższej na ogólną sytuację życiową pokrzywdzonego pod kątem widzenia przesłanki z art. 446 § 3 k.c. należy mieć na uwadze istotną okoliczność. Chodzi mianowicie o kwestię związku przyczynowego między śmiercią osoby najbliższej i spowodowanym tym wstrząsem a pogorszeniem się sytuacji życiowej. Pogorszenie się sytuacji życiowej musi być obiektywnym i przyczynowo uzasadnionym wynikiem śmierci osoby najbliższej, a nie wynikać tylko z subiektywnych reakcji i ich życiowych konsekwencji.

11. wyrok SN sygn. II PR 242/74 z dnia 08.11.1974 r.
Utrata najstarszego dziecka, które w niedalekiej przyszłości wkroczyłoby w wiek produkcyjny, stanowi dla rodziców niezamożnych i obarczonych obowiązkiem utrzymania i wychowania pozostałych małoletnich dzieci zawsze znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. Pozbawia ich bowiem korzyści z pomocy, choćby świadczonej doraźnie, na jaką mogliby liczyć ze strony swojego dziecka czy to w postaci usług w gospodarstwie czy też w formie gotówki.

12. wyrok SN sygn. II CR 148/80 z dnia 03.06.1980 r. (OSNC 1981/3/29)
Odprawa pośmiertna nie podlega zaliczeniu na poczet świadczenia przysługującego poszkodowanemu z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego.

13. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 26.10.1970 r. (OSNCP poz.121)
Roszczenie o odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. przechodzi na spadkobierców uprawnionego.

14. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN sygn. III CZP 20/09 z dnia 7.05.2009 r.
Zasiłek pogrzebowy przewidziany w art. 77 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 446 § 1 k.c.

15. wyrok SA w Poznaniu sygn. I ACa 227/06 z dnia 2.08.2006 r.
Przyznane na podstawie art. 446 § 3 k.c. odszkodowanie nie zależy ani od globalnej sumy odszkodowania żądanej przez uprawnionego, ani również od sumy gwarancyjnej wyznaczającej maksymalny próg odpowiedzialności ubezpieczyciela. Odszkodowanie przyznane na podstawie wyżej wymienionego artykułu jest zależne wyłącznie od zakresu szeroko pojętej szkody majątkowej, prowadzącej do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej. Pogorszenie sytuacji życiowej polega natomiast na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej oraz utracie realnej możliwości polepszenia warunków życia w przyszłości.

16. wyrok SN sygn. I CSK 384/07 z dnia 13.12.2007 r. (OSP 2009, zeszyt 2 s.138)
Okolicznością sprzeciwiającą się uwzględnieniu żądania poszkodowanego wyłożenia z góry przez zobowiązanego do naprawienia szkody sumy potrzebnnej na koszty leczenia (art. 444 § 1 zd. 2 k.c.) nie jest wykazanie, że poszkodowany objęty jest finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych.

powrót do spisu treści

19. Odrębna (inna) krzywda

1. wyrok SN sygn. I CK 321/04 z dnia 20.10.2004 r.
Nie należy dopatrywać się odrębnej krzywdy wtedy, gdy w rzeczywistości ujawniona zostaje tylko nowa okoliczność powodująca jedynie rozrastanie się istniejącej już, dawniej i znanej sądowi krzywdy. Gdyby jednak w przyszłości została ujawniona inna krzywda, całkowicie odrębna, której nie można było w ramach podstawy poprzedniego sporu przewidzieć, to wówczas jest to nowa krzywda, która wcześniej nie była przedmiotem rozstrzygnięcia i nie mogła być tym samym objęta powagą rzeczy osądzonej.

2. wyrok SN sygn. II CKN 875/97 z dnia 10.02.1998 r.
Jeśli poszkodowany ujawni nową krzywdę, której nie można było przewidzieć w ramach podstawy poprzedniego sporu, może mu być przyznana odpowiednia kwota do jej naprawienia.
powrót do spisu treści

20. Odpowiedzialność zarządcy drogi

Art. 361 § 1 k.c. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

Art. 415 k.c. Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Wyrok SN sygn. II CK 719/04 z dnia 10.06.2005 r.(niepubl.)
Jeżeli z winy zarządcy drogi publicznej doszło na niej do niebezpiecznego wypadku, to ponosi on odpowiedzialność na zasadzie winy. Sąd m.in. stwierdził: na zarządcy drogi publicznej ciąży obowiązek zapewnienia jej stanu bezpieczeństwa. Jeżeli zarządca tego obowiązku nie dopełnił, to poszkodowany może domagać się odszkodowania i zadośćuczynienia. Nieobjęcie planem wyrębu odpowiednich drzew i ich usunięcie we właściwym czasie oznacza naruszenie obowiązków.

Art. 20 Ustawy o drogach publicznych (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. nr 71 poz. 838 z późn. zm.).
Do zarządcy drogi należy w szczególności:

utrzymanie nawierzchni drogi, chodników, drogowych obiektów inżynieryjnych, urządzeń zabezpieczających ruch i innych urządzeń związanych z drogą,
realizacja zadań w zakresie inżynierii ruchu,
koordynacja robót w pasie drogowym,
przeprowadzanie okresowych kontroli stanu dróg i drogowych obiektów inżynierskich oraz przepraw promowych, ze szczególnym uwzględnieniem ich wpływu na stan bezpieczeństwa ruchu drogowego,
wykonywanie robót interwencyjnych, robót utrzymaniowych i zabezpieczających,
wprowadzanie ograniczeń lub zamykanie dróg i drogowych obiektów inżynierskich dla ruchu oraz wyznaczanie objazdów drogami różnej kategorii, gdy występuje bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa osób lub mienia,
utrzymywanie zieleni przydrożnej, w tym sadzenie i usuwanie drzew oraz krzewów,

Do stwierdzenia istnienia odpowiedzialności konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek:

Powstanie szkody (np. rozcięcie opony, skrzywienie felgi, złamanie ręki na śliskim chodniku),
Szkoda powstała w skutek działania lub zaniechania w zakresie obowiązków (np. na skutek zaniedbań, niedociągnięć ze strony zarządu dróg nie naprawiono ubytku w jezdni, nie uprzątnięto przeszkody, nie usunięto oblodzenia).
Zaistniał związek przyczynowy między szkodą, a działaniem lub zaniechaniem zarządu, z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy.

Zarządcą drogi jest, w zależności od kategorii drogi: gmina, powiat, województwo lub Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, a dróg wewnętrznych np. wspólnota, spółdzielnia czy też inny właściciel - dzierżawca terenu. powrót do spisu treści

21.Warunki odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia autocasco

1. wyrok SN sygn. III CKN 475/98 z dnia 29.11.1999 r. (OSNC 2000/5/103)
Ubezpieczeniem autocasco nie są objęte szkody powstałe podczas prowadzenia pojazdu przez posiadacza lub kierowcę, nie posiadającego wymaganych prawem polskim uprawnień do prowadzenia pojazdu, bez względu na to, czy brak tych uprawnień miał wpływ na powstanie szkody.

2. wyrok SN sygn. III CK 352/04 z dnia 11.02.2005 r. (Biul. SN 2005/5/9)
Nie wyłącza odpowiedzialności PZU S.A. przewidzianej w § 8 ogólnych warunków ubezpieczenia (przypadki wyłączenia odpowiedzialności PZU) niemożliwość okazania przez kierowcę dokumentu stwierdzającego nabyte uprawnienia do prowadzenia pojazdów.

3. wyrok SN sygn. I CKN 1466/99 z dnia 25.04.2002 r.
Jeżeli z treści umowy ubezpieczenia autocasco nie wynika nic innego, ubezpieczony, który nabywa autoryzowane części samochodowe potrzebne do naprawy uszkodzonego w wypadku pojazdu, nie ma obowiązku poszukiwania sprzedawcy oferującego je najtaniej. Możliwe jest przypisanie ubezpieczonemu naruszenia, wynikającego z art. 354 § 2 k.c., obowiązku współpracy z dłużnikiem, jeżeli świadomie lub przez niedbalstwo kupił części droższe.

4. wyrok SN sygn. I CKN 31/99 z dnia 05.09.2001 r.

Postanowienia ogólnych warunków, przewidujące wyłączenie odpowiedzialności odszkodowawczej ubezpieczyciela w razie niedopełnienia przez ubezpieczającego obowiązków zmierzających do zmniejszenia szkody bez względu na to, czy niedopełnienie tych obowiązków było wynikiem rażącego niedbalstwa ubezpieczającego, są sprzeczne z art. 826 § 2 k.c., a tym samym - nieważne.
Analiza przepisu art. 826 § 1 k.c. skłania do wyrażenia poglądu, że wolą ustawodawcy jest, aby ubezpieczony tak samo zachował się w innych niż wymienione w nim przykładowo sytuacjach: innymi słowy: by współdziałał z ubezpieczycielem, stwarzając tym samym realną szansę ograniczenia zakresu świadczenia ubezpieczeniowego. Z tych względów uzasadnione jest zastosowanie sankcji określonej w art. 826 § 2 k.c. także do niewykonania, przewidzianego w ogólnych warunkach ubezpieczenia autocasco, obowiązku zawiadomienia ubezpieczyciela w oznaczonym terminie o kradzieży pojazdu.

5. wyrok SN sygn. II CKN 877/97 z dnia 04.09.1998 r. (wokanda 1998/12/4)
Nie stanowi naruszenia art. 805k.c. Odmowa wypłaty i zarządzenia odszkodowania z ubezpieczenia autocasco samochodu pochodzącego z kradzieży, jeżeli ubezpieczający nie dochował przy nabyciu samochodu nawet minimalnych wymagań staranności.

6. wyrok SA w Gdańsku sygn. I ACr 443/93 z dnia 20.07.1993 r. (wokanda 1994/3/42)
Żaden przepis prawa, ani postanowienie umowy ubezpieczenia autocasco nie przewiduje jako niezbędnego warunku wypłaty odszkodowania przedstawienia przez ubezpieczającego postanowienia o umorzeniu śledztwa wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa.

7. wyrok SA w Gdańsku sygn. I ACr 457/92 z dnia 06.11.1992 r. (OSA 1993/3/20)
Ogólne warunki ubezpieczenia autocasco nie mogą pogarszać sytuacji ubezpieczającego w sposób sprzeczny z normą art. 826 § 2 k.c. Postanowienia o.w.u. nie mogą stanowić wystarczającej podstawy do odmowy wypłaty odszkodowania ze strony ubezpieczyciela, jeżeli niewykonanie przez ubezpieczającego któregoś z obowiązków określonych w o.w.u. nie stanowi jednocześnie z jego strony rażącego niedbalstwa w wykonaniu tego obowiązku.

8. wyrok SN sygn. V CK 277/02 z dnia 09.10.2003 r. (OSNC 2004/11/184)
Postanowienia określające sposób ustalenia wartości pojazdu na podstawie notowań rynkowych (przy uwzględnieniu stanu technicznego, przebiegu i wyposażenia) - zamieszczone w ogólnych warunkach ubezpieczenia pojazdów lądowych od uszkodzeń i kradzieży - nie mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (art. 385 § 1 k.c.), jeżeli w ten sposób ustala się wartość pojazdu zarówno przy zawieraniu umowy ubezpieczenia (dla określenia sumy ubezpieczenia), jak i przy ustaleniu wysokości odszkodowania.

9. uchwała SN sygn. III CZP 25/94 z dnia 18.03.1994 r., OSNC 1994/10/188
W razie częściowego uszkodzenia pojazdu do kosztów naprawy wlicza się również koszty transportu nadwozia samochodu zakwalifikowanego do wymiany w sytuacji, gdy zaistniała konieczność sprowadzenia go z innej miejscowości - § 19 umowy ubezpieczenia ogólnych warunków ubezpieczenia pojazdów samochodowych od uszkodzeń auto - casco Towarzystwa Ubezpieczeń (...) S.A.

10. wyrok SN sygn. I CKN 57/98 z dnia 23.06.1999 r.
Do odszkodowania przysługującego ubezpieczającemu z tytułu umowy ubezpieczenia przepis art. 362 k.c. (dot. przyczynienia się poszkodowanego) nie ma zastosowania.

powrót do spisu treści

22. Kradzież samochodu

z parkingu strzeżonego

1. wyrok SN sygn. I CK - 675/04 z dnia 13.05.2005 r.
W przypadku kradzieży samochodu ze strzeżonego parkingu dla zakresu odpowiedzialności prowadzącego parking i ubezpieczyciela decydujące znaczenie mają okoliczności, w jakich doszło do tego zdarzenia.

2. wyrok SN sygn. I CKN 57/98 z dnia 23.06.1999 r.
Pozostawienie przez kierującego /ubezpieczającego/ dowodu rejestracyjnego w samochodzie, w sytuacji gdy nagminne są kradzieże samochodów bez względu na miejsce ich parkowania oraz sposób zabezpieczenia, należy uznać za niedbalstwo w stopniu rażącym.

samoistnemu posiadaczowi

1. wyrok SN sygn. IV CKN 1131/00 z dnia 20.06.2002 r.
Zakład ubezpieczeń jest odpowiedzialny za szkody spowodowane kradzieżą samochodu, jeżeli w chwili zawierania umowy ubezpieczenia, a także jeszcze w chwili kradzieży, ubezpieczony działał w uzasadnionym przekonaniu, że jest właścicielem pojazdu. Dla istnienia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń nie ma znaczenia, iż w późniejszym terminie okazało się, że ubezpieczony był tylko samoistnym posiadaczem takiego samochodu i nie nabył jeszcze jego własności.

2 uchwała SN sygn. III CZP 93/92 z dnia 07.08.1992 r.
Okoliczność, że ubezpieczający, który nabył w dobrej wierze od osoby nieuprawnionej skradziony pojazd i nie uzyskał jeszcze prawa jego własności (art. 169 § 2 k.c.), nie powoduje nieważności umowy ubezpieczenia autocasco tego pojazdu zawartej z Państwowym Zakładem Ubezpieczeń Spółka Akcyjna na podstawie ustalonych przez ten Zakład ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco obowiązujących w dniu 1 października 1990 r.

kradzież szczególnie zuchwała

1. wyrok SN sygn. IV CKN 1421/00 z dnia 09.10.2002 r., Lex nr 80274
Szczególnie zuchwała kradzież pojazdu, strzeżonego osobiście przez znajdującego się przy nim posiadacza, objęta jest ubezpieczeniem autocasco, bez względu na to, czy pojazd był również zabezpieczony w sposób przewidziany na wypadek utraty nad nim pieczy przez właściciela. Stanowisko przeciwne pozostawałoby w sprzeczności z funkcją instytucji ubezpieczenia autocasco oraz z ogólnie stosowanymi zasadami posługiwania się pojazdami samochodowymi i zasadami ich zabezpieczenia przed kradzieżami.

2 wyrok SA w Warszawie sygn. I Aca 347/97 z dnia 04.06.1997 r. (wokanda 1998/9/45)
Z istoty kradzieży samochodu w sposób szczególnie zuchwały wynika, iż pozostawienie przez powoda w pojeździe dowodu rejestracyjnego nie stanowi naruszenia podstawowych obowiązków ubezpieczającego i podstawy do odmowy wypłaty odszkodowania lub jego zmniejszenia.

zabezpieczenie dokumentów i kluczyków

1. wyrok SN V CKN 88/00 z dnia 20.07.2000 r.
Zabezpieczenie kluczyków i dokumentów, rozumiane jako pozbawienie dostępu do nich osób nie mających tytułu do władania pojazdem przewidziane w o.w.u., stanowi istotny element umowy i warunkuje odpowiedzialność ubezpieczyciela. Sytuacja odmienna - brak należytego zabezpieczenia, choćby tylko dokumentów - pozwala ubezpieczycielowi uwolnić się od obowiązku świadczenia.

2. wyrok SN sygn. V CK 70/04 z dnia 08.10.2004 r. i sygn. I CK 11/04 z dnia 16.07.2004 r.
Pozostawienie przez ubezpieczonego teczki z dokumentami i kluczykami samochodu w niezamkniętym na czas jego opuszczenie pokoju biurowego, do którego dostęp w sposób niezauważony był możliwy - nie oznacza wymaganego przez ogólne warunki ubezpieczenia autocasco zachowania należytej staranności w zabezpieczeniu kluczyków i dokumentów poza pojazdem.
Również pozostawienie w pomieszczeniu jak wyżej kluczyków w kurtce, na wieszaku.

3. wyrok SN sygn. V CSK 109/06 z dnia 26.05.2006 r.
Obowiązek ubezpieczonego zabezpieczenia z należytą starannością m.in. wszystkich urządzeń służących do uruchamiania zamontowanych w pojeździe zabezpieczeń antykradzieżowych należy zaliczyć do kategorii obowiązków prewencyjnych, bezpośrednio wpływających na określenie zakresu ryzyka ubezpieczeniowego objętego przez ubezpieczyciela ochroną ubezpieczeniową. Kradzież samochodu jest więc ryzykiem objętym ochroną ubezpieczyciela tylko pod warunkiem starannego wykonania tego obowiązku.

4. wyrok SA w Warszawie sygn. VI ACa 874/06 z dnia 24.01.2007 r.
Pojęcie "przekazanie kompletu kluczyków w rozumieniu § 26 ust. 1 o.w.u. auto casco oznacza wydanie wszystkich kluczyków do samochodu. Nieoryginalność jednego z nich może stanowić podstawę odmowę wypłaty odszkodowania, gdy wiąże się z zarzutem niedbalstwa po stronie właściciela pojazdu, nienależytej staranności zabezpiecZenia kluczyków bądź wprost z zarzutem próby wyłudzenia odszkodowania.

5. wyrok SN sygn. I CKN 57/98 z dnia 23.06.1999 r.
Pozostawienie przez kierującego /ubezpieczającego/ dowodu rejestracyjnego w samochodzie, w sytuacji gdy nagminne są kradzieże samochodów bez względu na miejsce ich parkowania oraz sposób zabezpieczenia, należy uznać za niedbalstwo w stopniu rażącym.

przeznaczonego do wynajmu

1. wyrok S. Apel. w Katowicach sygn. I Aca 744/00 Pr. Gosp. 2001/10/52 z dnia 08.11.2000 r.
Zawładnięcie przeznaczonym do wynajmu samochodem osobowym przez osobę posługującą się fałszywym dokumentem tożsamości jest kradzieżą pojazdu w rozumieniu ogólnych warunków umów auto-casco, a nie przywłaszczeniem, co sprowadza odpowiedzialność ubezpieczeniową ubezpieczyciela.

podczas rzekomej transakcji kupna

1. wyrok SN III CKN 300/00 z dnia 27.04.2001 r. (OSNC 2001/12/182)
Pozostawienie przez właściciela pojazdu kluczyków w aparacie zapłonowym w czasie zmiany miejsc za kierownicą z rzekomym nabywcą pojazdu, nie jest naruszeniem wymagania zabezpieczenia pojazdu przed kradzieżą w sposób przewidziany w konstrukcji pojazdu, wynikającego z ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, jeśli właściciel pojazdu wysiadając, pozostawał cały czas w bezpośredniej bliskości pojazdu, sprawując nad nim osobisty nadzór.

gdy przebywają w nim kierowca i pasażerowie

1. wyrok SN sygn. I CKN 36/96 z dnia 7.01.1997 r. (OSNC 1997/5/57)
Przewidziane w ogólnych warunkach ubezpieczenia autocasco wymaganie, aby pojazd był zabezpieczony w sposób przewidziany w jego konstrukcji, należy odnieść tylko do sytuacji, gdy został on opuszczony przez kierowcę i pasażerów.

w warunkach rażącego niedbalstwa

1. wyrok SN sygn. V CK 90/03 z dnia 10.12.2003 r.
Postanowienie ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, według którego ubezpieczeniem nie są objęte szkody spowodowane kradzieżą szczególnie zuchwałą, jeżeli była ona następstwem rżącego niedbalstwa właściciela pojazdu, nie wyłącza odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, jeżeli zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach zasadom współżycia społecznego. (art. 827 § 1 k.c.).
(z uzasadnienia wyroku: Kradzież na stłuczkę- dokumenty pojazdu leżały w teczce na przednim siedzeniu. Kierowca wysiadł sprawdzić uszkodzenia, a wówczas złodziej wsiadł i odjechał).

nieterminowe zawiadomienie

1. uchwała SN sygn. III CZP 40/04 z dnia 5.08.2004 r.
Art. 818 k.c. stanowi, że ubezpieczony nie może ponieść przewidzianych w umowie ubezpieczenia skutków nie zawiadomienia zakładu ubezpieczeń o zdarzeniu losowym, jeżeli otrzymał on w terminie wyznaczonym do zawiadomienia urzędową wiadomość o kradzieży samochodu. Wówczas więc nawet nie wykonanie tego obowiązku przez ubezpieczonego z winy umyślnej, nie zwalnia ubezpieczyciela od świadczenia. Z tego względu odstąpienie od kwalifikowanego stopnia winy rażącego niedbalstwa i przejścia w interesie ubezpieczyciela na miernik tylko należytej staranności (art. 472 k.c.) nie znajduje uzasadnienia. Z uzasadnienia - zachowanie właściciela skradzionego samochodu, który niezwłocznie powiadomił o kradzieży jednostkę Policji, a zgłoszenia ubezpieczycielowi dokonał po 5 dniach nie nosiło cech rażącego niedbalstwa i nie miało wpływu na rozmiar szkody i odszkodowanie się należy.

2. wyrok SN sygn. IV CKN 61/00 z dnia 08.04.2000 r.
Wynikający z umowy ubezpieczenia autocasco obowiązek niezwłocznego zawiadomienia ubezpieczyciela o szkodzie spowodowanej kradzieżą samochodu nie ma na celu spełnienia obowiązków ubezpieczającego wynikających z art. 826 k.c. (dot. obowiązku użycia wszelkich dostępnych środków w celu zmniejszenia szkody lub zabezpieczenia zagrożonego mienia).

powrót do spisu treści

23. Odsetki za opóźnienie wypłaty należnego świadczenia

Art. 481 § 1 k.c. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

1. wyrok SN sygn. I CR 214/74 z dnia 09.07.1974 r.
Odsetki za opóźnienie w zapłacie świadczenia z tyt. ubezpieczenia należą się powodowi od dnia, w którym pozwany PZU miał obowiązek wypłacić powodowi odszkodowanie. W myśl art. 481 § 1 k.c. Odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego biegną od dnia wymagalności długu. Termin wypłaty odszkodowania przez PZU został określony w stanowiących część umowy - ogólnych warunkach ubezpieczenia odszkodowań pojazdów samochodowych, a przeto brak było podstaw do przyjęcia w myśl art 455 k.c., że świadczenie to winno być spełnione po wezwaniu dłużnika pozwem do jego wykonania.
Według § 17 ww. Ogólnych warunków PZU obowiązany jest stosownie doń wypłacić odszkodowanie w terminie dni trzydziestu licząc od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku, jeżeli w powyższym terminie wyjaśnienie okoliczności konieczne do ustalenia odpowiedzialności PZU lub wysokości odszkodowania albo upoważnienie ubezpieczonego do odbioru odszkodowania okazało się niemożliwe - w ciągi 14 dni od daty wyjaśnienia tych okoliczności, przy czym stosownie do ust. 3 § 17 - jeżeli PZU uznaje zasadę swej odpowiedzialności - obowiązany jest zapłacić w terminie przewidzianym w ust. 1 § 17 bezsporną część odszkodowania.

2. wyrok SN sygn. II CK 235/02 z dnia 18.11.2003 r.
Jeżeli odszkodowanie obejmuje wszystkie niekorzystne dla wierzyciela zmiany siły nabywczej pieniądze w okresie od powstania zdarzenia wywołującego szkodę do dnia ustalenia odszkodowania, to usprawiedliwione jest przyznanie odsetek dopiero od tej daty. W takim przypadku odsetki za opóźnienie w zapłacie odszkodowania są pochłaniane przez ustalone wyższe odszkodowanie od należnego w dniu wymagalności.

3. wyrok SN sygn. IV CKN 1430/00 z dnia 25.10.2002 r., Wokanda 2003/7-8/9
Wierzyciel nie traci uprawnienia do odsetek od zaległych odsetek (art. 481 § 1 k.c. za okres poprzedzający wniesienie powództwa o nie, jeżeli w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego należna mu wierzytelność główna nie podlegała oprocentowaniu. Podobnie jest w razie zasądzenia odsetek za opóźnienie w oznaczonych granicach czasowych bez równoczesnego zasądzenia odsetek od tych odsetek.

4. wyrok SA w Łodzi sygn. I Aca 343/97 z dnia 23.07.1998 r., OSA 1999/1/2
Odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. i odsetki za opóźnienie z art. 481 § 1 k.c. z chwilą ich powstania stanowią odrębne i niezależne od siebie roszczenia i nie mogą na siebie wzajemnie oddziaływać. W szczególności nie można zmniejszać odszkodowania z uwagi na wysokość odsetek spowodowaną znacznym opóźnieniem w spełnieniu świadczenia, jak również nie można ograniczać wysokości odsetek z uwagi na wysokość roszczenia odszkodowawczego. Operacje takie prowadziłyby bowiem do niczym nieusprawiedliwionego uprzywilejowania dłużnika, odnoszącego korzyści z nieterminowego wykonania zobowiązania.

5. uchwała SN sygn. III CZP 12/92 z dnia 31.03.1992 r., Wokanda 1992/6/6
Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy i kierowców pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów obejmuje również odpowiedzialność ubezpieczonych z tytułu odsetek za opóźnienie świadczenia.

powrót do spisu treści

24. Niejasna redakcja postanowień ogólnych warunków ubezpieczeń

1. wyrok SN sygn. IV CKN 1858/00 z dnia 18.03.2003 r. i wyrok SN sygn. II CK 305/05 z dnia 8.12.2005 r
Ubezpieczyciel jako autor ogólnych warunków ubezpieczenia, a przy tym profesjonalista, ma obowiązek sformułować je precyzyjnie. W razie niejasności czy wątpliwości, co do poszczególnych postanowień, należy je interpretować na korzyść ubezpieczającego. Byłoby, bowiem sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, by konsekwencje nieścisłej redakcji tych postanowień obciążały ubezpieczającego.

2. wyrok SN sygn. II CKN 783/98 z dnia 31.03.2000 r.
Nie mogą być interpretowane na niekorzyść ubezpieczającego nieprecyzyjne postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia autocasco, pozostające w ścisłym związku z przepisami prawa o ruchu drogowym, których znaczenie ustalone zostało dopiero przez Trybunał Konstytucyjny w drodze powszechnie obowiązującej wykładni.

3. wyrok SN sygn. V CSK 109/06 z dnia 26.05.2006 r.
Nieprecyzyjne i stwarzające wątpliwości co do treści ogólne warunki umów stworzone przez ubezpieczyciela podlegają wykładni według reguł określonych w art 65 § 2 k.c.(jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy)

powrót do spisu treści

25. Przedawnienie roszczenia
Art. 442? § 1 k.c. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
§ 2 Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
§ 3. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech odm dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
§ 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

337) Art. 442 ? w treści, która zacznie obowiązywać z dniem 10.08.2007 r. o zmianie ustawy - kodeks cywilny (Dz.U. 07.80.538). Do roszczeń, o których mowa w art. 442, powstałych przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy zmieniającej, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nie przedawnionych stosuje się przepisy art. 442? kc.

1. uchwała SN sygn. III CZP 84/05 z dnia 17.02.2006 r.
Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę (art. 442 § 1 zdanie drugie k.c.), bez względu na to, kiedy szkoda powstała lub się ujawnił

powrót do spisu treści

26. Uprawnienia regresowe
1. wyrok SN sygn. II CKN 783/98 z dnia 31.03.2000 r.
Nie można prawa jazdy określonej kategorii, traktować jako dokumentu podstawowego, a świadectwa kwalifikacji jako dokumentu dodatkowego, którego brak nie ma znaczenia dla odpowiedzialności ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia autocasco.

2. wyrok SN sygn. V CK 489/03 z dnia 13.05.2004 r.
Na podstawie aktualnie obowiązującego art. 43 ust. 3 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zakładowi ubezpieczeń przysługuje prawo dochodzenia od kierującego pojazdem mechanicznym zwrotu wypłaconego z tyt. ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych odszkodowania, jeżeli kierujący, między innymi, nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym.

powrót do spisu treści