SPIS TREŚCI

Wstęp
Wykaz skrótów

Rozdział I
Postępowanie pokrzywdzonego na miejscu kolizji drogowej i wypadku drogowego

1. Uczestnicy kolizji i wypadków drogowych
.
2. Postępowanie na miejscu kolizji drogowej
3. Postępowanie na miejscu wypadku drogowego

Rozdział II
Podstawowe prawa procesowe pokrzywdzonego w postępowaniach o spowodowanie kolizji drogowej i wypadku drogowego

1. Podstawowe prawa pokrzywdzonego w postępowaniach o spowodowanie kolizji drogowej
2. Podstawowe prawa pokrzywdzonego w postępowaniach o spowodowanie wypadku drogowego

Rozdział III
Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody wyrządzone pojazdem mechanicznym uczestniczącym w ruchu drogowym

1. Obowiązki uczestnika zdarzenia wynikające z ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK
2. Konsekwencje nie dopełnienia obowiązków
3. Zwrot kosztów zapobieżenia zwiększeniu szkody
4. Dochodzenie roszczeń z tytułu OC pojazdów mechanicznych od z.u., UFG i PBUK
5. Zasady i granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń
6. Zakres odpowiedzialności z OC za szkody majątkowe
   6.1. Odszkodowanie za uszkodzenie pojazdu - zasada winy
   6.2. Odszkodowanie w razie zniszczenia pojazdu
   6.3. Utrata wartości handlowej uszkodzonego pojazdu
   6.4. Inne koszty i straty objęte odszkodowaniem ubezpieczeniowym
   6.5. Obowiązki wynikające ze zbycia lub nabycia pojazdu mechanicznego
7. Granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i rodzaje odszkodowań za szkody na osobie
   7.1. Rekompensata kosztów związanych z doznanymi obrażeniami ciała
   7.2. Zadośćuczynienie pieniężne
   7.3. Renta ubezpieczeniowa dla poszkodowanego ruchem pojazdu mechanicznego
   7.4. Świadczenie ubezpieczeniowe w razie śmierci poszkodowanego
   7.5. Zmniejszenie odszkodowania
8. Terminy wypłat odszkodowania i przedawnienie roszczeń
9. Prawo do zapoznania się z aktami szkody
10. Zawiadomienia i oświadczenia
11. Zmiana adresu
12. Szkody wyłączone z odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń
13. Zwrot wypłaconego odszkodowania
14. Świadczenia z tytułu dobrowolnych ubezpieczeń za skutki wynikające z ruchu pojazdów mechanicznych


Bibliografia

W s t ę p

Każdego roku na polskich drogach giną tysiące ludzi, a dziesiątki tysięcy zostaje rannych. W zasadzie wszyscy użytkownicy dróg pogodzili się chyba z myślą, że ofiary to "koszta" rozwoju cywilizacyjnego i nieodzowny element boomu motoryzacyjnego, który rozpoczął się w naszym kraju na początku lat dziewięćdziesiątych i trwa do dziś.

Wypadek drogowy jest zdarzeniem losowym, w którym uczestnictwa nie przewidujemy i nie jesteśmy na niego przygotowani. Jednak jeżeli zdarzy się nam w nim uczestniczyć, to z uwagi na często wielorakie skutki z nim związane, powinniśmy wiedzieć, jak postępować w konkretnych sytuacjach, aby umożliwić właściwym organom ustalenie rzeczywistych okoliczności jego zaistnienia, a sobie korzystanie z praw przysługujących poszkodowanemu, jeżeli nasze zachowania jako uczestnika ruchu drogowego były zgodne z jego zasadami.

Celem opracowania jest przybliżenie praw pokrzywdzonego, aktualnych przepisów regulujących zasady odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego i kierującego za szkody spowodowane ruchem pojazdu oraz przepisów dotyczących obowiązkowego ubezpieczenia w zakresie niezbędnym dla potrzeb poszkodowanego dochodzącego swoich roszczeń.

Zawarto w nim najistotniejsze, z punktu widzenia dochodzenia roszczeń, treści artykułów ustawy z 22.05.03r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, które wyróżniono pogrubioną kursywą. Opracowanie zawiera również wyjaśnienia poszczególnych problemów uregulowanych cytowaną ustawą zgodnie z kodeksem cywilnym i literaturą specjalistyczną dotyczącą tych zagadnień, a najważniejsze treści umieszczono w ramkach lub zapisano pogrubionymi literami.

Niniejsze opracowanie nie wyjaśnia wszystkich problemów zarówno teoretycznych, jak i praktycznych, z którymi może spotkać się poszkodowany - uczestnik wypadku drogowego, dlatego zachęcamy zainteresowanych do korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej, a w uzasadnionych przypadkach pomocy materialnej, świadczonej przez

Fundację "Bezpieczni w Ruchu Drogowym"
Adres: 80-307 Gdańsk, ul. Abrahama 7, Tel/fax (0-58) 552-39-38,
Adres internetowy: www.fundacjabwrd.pl

powrót do spisu treści

Wykaz skrótów

AC - autocasco
Dz.U. - Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej
k.c. - Kodeks cywilny
k.p.c. - Kodeks postępowania cywilnego
k.k. - Kodeks karny
k.p.k. - Kodeks postępowania karnego
k.p.w. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
NW - ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków
OC - odpowiedzialność cywilna (w znaczeniu: ubezpieczenie OC)
OSN IC - Orzecznictwo Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
PBUK - Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
SN - Sąd Najwyższy
UFG - Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny
z.u. - zakład ubezpieczeń
o u.o. - ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych UFG i PBUK z 22.05.2003 r.

powrót do spisu treści

Rozdział I
Postępowanie poszkodowanego na miejscu kolizji drogowej i wypadku drogowego

1. Uczestnicy kolizji i wypadków drogowych

Wypadki drogowe to nieuchronne zdarzenia będące następstwem ruchu drogowego, a Polska należy do krajów Unii Europejskiej o największej ich liczbie na 100 tys. mieszkańców. Wśród uczestników wypadków prawo karne wyróżnia: sprawców, współsprawców i pokrzywdzonych. Pokrzywdzony w postępowaniu cywilnym to poszkodowany.

Sprawca - uczestnik wypadku, którego zachowanie było wyłączną przyczyną zaistniałego zdarzenia.

Współsprawca - uczestnik, którego niezgodne z przepisami zachowanie było jedną z przyczyn zaistniałego zdarzenia.

Pokrzywdzony - uczestnik, którego dobra, nie z jego winy, zostały naruszone.

Biorąc pod uwagę możliwości uzyskania odszkodowania za doznane straty materialne lub uszczerbek na zdrowiu, najbardziej korzystne jest występowanie w roli pokrzywdzonego (poszkodowanego).

Współsprawca będzie miał problemy w uzyskaniu pełnego odszkodowania, a sprawca uzyska odszkodowanie tylko w przypadku posiadania stosownego ubezpieczenia dobrowolnego.

Ponieważ uczestnictwo w zdarzeniach drogowych rodzi negatywne dla ich uczestników skutki, użytkownicy dróg powinni posiadać wiedzę, jak postępować w takich przypadkach, a szczególnie jeżeli są poszkodowanymi. Wówczas prawidłowe postępowanie na miejscu zdarzenia pozwoli zebrać w miarę pełny materiał dowodowy, który ułatwi ustalenie winnego spowodowania zdarzenia i umożliwi poszkodowanemu uzyskanie pełnego odszkodowania za doznane szkody.

Tuż po zaistniałym zdarzeniu jego uczestnicy w pierwszej kolejności powinni określić chociażby pobieżnie skutki, a mianowicie: czy konsekwencją wypadku były tylko szkody materialne, np. uszkodzenia pojazdów, urządzeń drogowych lub innych przedmiotów, czy również jego uczestnicy doznali obrażeń ciała. Skutki wypadku determinują nie tylko odpowiedzialność, ale także i sposób postępowania na miejscu wypadku.

powrót do spisu treści


2. Postępowanie na miejscu kolizji drogowej

W razie uczestniczenia w wypadku drogowym bez ofiar w ludziach (potocznie nazywanym kolizją drogową) art. 44 ustawy Prawo o ruchu drogowym zobowiązuje kierujących do:

• zatrzymania pojazdu w taki sposób, aby nie powodować zagrożenia dla innych uczestników ruchu,
• przedsięwzięcia odpowiednich środków ostrożności w celu zapewnienia bezpieczeństwa ruchu w miejscu zdarzenia,
• niezwłocznego usunięcia pojazdu z miejsca kolizji, aby nie powodować zagrożenia lub tamowania ruchu,
• podania swoich danych personalnych, danych właściciela lub posiadacza pojazdu oraz danych dotyczących zakładu ubezpieczeń, z którym zawarta jest umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Pokrzywdzony (poszkodowany) będzie starał się uzyskać w zakładzie ubezpieczeniowym sprawcy odszkodowanie za powstałe szkody w jego mieniu i zgodnie z art. 6 k.c. będzie zobowiązany udowodnić swoje roszczenia.

Aby uzyskanie pełnego odszkodowania było możliwe, postępowanie poszkodowanego na miejscu kolizji powinno być następujące:



Uczestnicząc w takim zdarzeniu dobrze jest posiadać druk oświadczenia (do pobrania na tej stronie) i spowodować, aby sprawca wypełnił je we wszystkich rubrykach oraz czytelnie podpisał.

W oświadczeniu powinny być zawarte:

• dane sprawcy,
• kategoria, nr prawa jazdy i nazwa wystawcy,
• nazwa zakładu ubezpieczeniowego i nr polisy oraz okres jej zawarcia,
• okoliczności kolizji, w tym: data, godzina, miejsce kolizji, jej przyczyna i jednoznaczne stwierdzenie, kto jest sprawcą.

Oświadczenie nie zawierające wszystkich powyższych informacji, może dać sprawcy możliwość zakwestionowania okoliczności zdarzenia, a w konsekwencji spowodować odmowę wypłaty odszkodowania.



Z uwagi na dalsze postępowania w sprawie zdarzenia, tj. karne, odszkodowawcze, korzystnym dla poszkodowanego byłoby zadbanie o zabezpieczenie śladów i dowodów potwierdzających jego prawidłowe, zgodne z zasadami ruchu drogowego zachowania tuż przed, w czasie i tuż po kolizji.

Jeszcze przed przyjazdem Policji i przed usunięciem pojazdów z jezdni byłoby dobrze:

• wykonać zdjęcia - ogólne miejsca zdarzenia, uszkodzeń pojazdów, miejsc ich pokolizyjnego zatrzymania oraz charakterystycznych śladów,
• w przypadku braku możliwości wykonania zdjęć - ułatwić Policji ujawnienie śladów kolizji, np. przez zaznaczenie czym kolwiek ustawienia kół pojazdów uczestniczących w kolizji w miejscach zatrzymań po zderzeniu i ustalenie świadków.

UWAGA !!! Wszelkie czynności na jezdni powinny być wykonywane z dbałością o bezpieczeństwo własne i innych.

powrót do spisu treści


3. Postępowanie na miejscu wypadku drogowego

Jeżeli w wypadku jest zabity lub ranny, kierujący pojazdem lub inny uczestnik wypadku są zobowiązani do:

• zatrzymania pojazdu w taki sposób, aby nie powodować zagrożenia dla innych uczestników ruchu,
• przedsięwzięcia odpowiednich środków ostrożności w celu zapewnienia bezpieczeństwa ruchu w miejscu zdarzenia,
• podania swoich danych personalnych, danych właściciela lub posiadacza pojazdu oraz danych dotyczących zakładu ubezpieczeń, z którym zawarta jest umowa obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

* od pewnego czasu organizowane są Centra Powiadamiania Ratunkowego, których powiadomienie z telefonów stacjonarnych 999, 998, 986, z tel. komórkowych 112 powoduje wysłanie na miejsce wszystkich niezbędnych służb


* pozostać na miejscu wypadku, a jeżeli wezwanie pogotowia lub Policji wymaga oddalenia się - niezwłocznie powrócić na to miejsce.

* należy włączyć światła awaryjne lub inne światła, wyłączyć silnik, wystawić trójkąt ostrzegawczy, a w sytuacjach szczególnie trudnych warunków drogowych lub atmosferycznych informować innych uczestników ruchu o występującym zagrożeniu w inny sposób

Ustalenie, kto z uczestników wypadku jest sprawcą, a kto pokrzywdzonym, odbywa się w drodze czynności procesowych we wszczętym w tej sprawie postępowaniu w formie dochodzenia lub śledztwa. Celem tegoż postępowania jest m.in. stwierdzenie, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, kto z uczestników naruszył zasady ruchu drogowego i w jakim zakresie przyczynił się do spowodowania wypadku.

Zatem uczestnik wypadku, którego zachowania były prawidłowe, czyli pokrzywdzony, powinien postępować podobnie jak na miejscu kolizji, do której wezwano Policję. Z tą różnicą, że z jeszcze większą pieczołowitością należy zadbać o zabezpieczenie dowodów rzeczowych i śladów, nie dopuszczając do ich zatarcia lub zniszczenia i w miarę możliwości zapobiec oddaleniu się sprawcy i, co się często zdarza, przemieszczeniu pojazdów z pozycji powypadkowych.

powrót do spisu treści

Rozdział II
Podstawowe prawa procesowe pokrzywdzonego w postępowaniach o spowodowanie kolizji drogowej i wypadku drogowego

Spowodowanie kolizji, czyli zdarzenia, którego skutkiem były tylko szkody w mieniu, jest wykroczeniem i w związku z tym ustalenie okoliczności zdarzenia i jego sprawcy lub sprawców odbywa się w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz o przepisy Kodeksu wykroczeń.

Natomiast spowodowanie wypadku drogowego, a więc zdarzenia, którego skutkiem były obrażenia ciała lub śmierć jego uczestnika, jest przestępstwem i w związku z tym, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania karnego i przepisami Kodeksu karnego, Policja wszczyna dochodzenie lub śledztwo celem ustalenia okoliczności wypadku i jego sprawcy lub sprawców. Jeżeli biegły z zakresu medycyny sądowej określi, że obrażenia ciała naruszyły czynności narządów ciała na okres do 7 dni, to sprawa będzie rozpatrywana w oparciu o przepisy o wykroczeniach.


1. Podstawowe prawa pokrzywdzonego w postępowaniach o spowodowanie kolizji drogowej

Jeżeli sprawca kolizji przyjmuje na siebie winę za jej spowodowanie i godzi się potwierdzić to odpowiednim oświadczeniem lub po wezwaniu Policji przyjmuje mandat za spowodowanie zdarzenia, to w takich przypadkach postępowanie wyjaśniające okoliczności zdarzenia jest zakończone i zakład ubezpieczeniowy sprawcy byłby zobowiązany do wypłaty odszkodowania za straty majątkowe.

Inaczej jest, gdy żaden z uczestników kolizji nie przyznaje się do jej spowodowania. Wówczas Policja jako organ właściwy prowadzi postępowanie w sprawie o wykroczenie, podczas którego, zbierając dowody rzeczowe i osobowe, dąży do ustalenia okoliczności zdarzenia.

W toku prowadzonego postępowania Policja po ujawnieniu pokrzywdzonego, czyli tego, którego dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez wykroczenie (art. 25 § 1 k.p.w.), zapoznaje go z podstawowymi uprawnieniami i obowiązkami przez wręczenie pisemnego pouczenia. Zawarte w pouczeniu prawa dotyczą zarówno postępowania wyjaśniającego, jak i przed sądem .

Najważniejsze prawa pokrzywdzonego:

1. Pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego (art. 25 § 4 k.p.w.).

2. O przesłaniu wniosku o ukaranie do sądu oskarżyciel publiczny zawiadamia ujawnionego pokrzywdzonego, wskazując sąd, do którego wniosek skierowano i pouczając go o uprawnieniach, o których mowa w § 3 (art. 26 § 1 k.p.w.).

3. Pokrzywdzony może w terminie 7 dni od zawiadomienia, o którym mowa w § 1, oświadczyć, że będzie działać obok oskarżyciela publicznego jako oskarżyciel posiłkowy; po upływie tego terminu uprawnienie wygasa (§ 3 art. 26 k.p.w.).

Czy i w jakich sytuacjach pokrzywdzony powinien skorzystać z prawa występowania w charakterze oskarżyciela posiłkowego, zależy od okoliczności zdarzenia. Wskazane jest korzystanie z tego prawa w sytuacji, gdy uczestnicy lub świadkowie przedstawiają różne okoliczności przebiegu zdarzenia, a dowody rzeczowe nie są wystarczające do potwierdzenia jednej z wersji.

Zgłoszenie występowania w charakterze oskarżyciela posiłkowego powoduje, że pokrzywdzony uzyskuje prawa przysługujące stronie, a więc może zgłaszać wnioski dowodowe, zadawać pytania świadkom i oskarżonemu i przez aktywne działanie we własnym interesie może przyczynić się do korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia sprawy.

Jeżeli okoliczności zdarzenia są jednoznaczne z punktu widzenia prawa o ruchu drogowym, to występowanie pokrzywdzonego w charakterze oskarżyciela posiłkowego nie jest niezbędne.

4. Pokrzywdzony może korzystać z pomocy jednego pełnomocnika (art. 30 § 1 k.p.w.)

W przypadku, gdy pokrzywdzony z jakichś przyczyn nie chce lub nie może uczestniczyć aktywnie w czynnościach procesowych, może ustanowić swojego pełnomocnika, który będzie działał w jego interesie. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny.

Najczęściej spotykanym rodzajem kolizji jest zderzenie przynajmniej dwóch pojazdów - wówczas określanie wzajemnej odpowiedzialności posiadaczy (kierujących) pojazdów za skutki zderzenia odbywa się na zasadzie winy. Wyrok skazujący osobę winną spowodowania zderzenia w sprawie karnej obliguje zakład ubezpieczeniowy, jak również sąd cywilny, do jego uwzględnienia w postępowaniu o odszkodowanie.

powrót do spisu treści


2. Podstawowe prawa pokrzywdzonego w postępowaniach o spowodowanie wypadku drogowego

Zarówno w postępowaniach w sprawach o spowodowanie kolizji drogowych, jak i w postępowaniach o spowodowanie wypadków drogowych z ofiarami w ludziach, prowadzonych w oparciu o przepisy Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego, organ prowadzący te postępowania, czyli Policja, ma obowiązek powiadamiać pokrzywdzonych o podstawowych uprawnieniach i obowiązkach, a czyni to przez wręczenie pisemnego pouczenia.

Najważniejsze prawa pokrzywdzonego:

1. Jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni albo ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje (art. 51 § 2 k.p.k.).
2. Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba nieporadna, w szczególności ze względu na wiek lub stan zdrowia, jego prawa może wykonywać osoba, pod której pieczą pokrzywdzony pozostaje (art. 51 § 3 k.p.k.).
3. W razie śmierci pokrzywdzonego, prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać najbliższe osoby, a w wypadku ich braku lub nie ujawnienia - prokurator działając z urzędu (art. 52 § 1 k.p.k.).
4. Pokrzywdzony może złożyć wniosek o wyłączenie sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 42 § 1 k.p.k.).
5. Pokrzywdzony może w toku postępowania karnego ustanowić swojego pełnomocnika (art. 87 § 1 k.p.k.).
6. Pokrzywdzony może złożyć do prokuratora (w postępowaniu przygotowawczym) lub do sądu (w postępowaniu sądowym) wniosek o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z pełnomocnictwem bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny (art. 88 § 1 k.p.k.).
7. Jeżeli pokrzywdzony nie ukończył 15 lat, czynności z jego udziałem powinny być, w miarę możliwości, przeprowadzone w obecności przedstawiciela ustawowego lub faktycznego opiekuna, chyba że dobro postępowania stoi temu na przeszkodzie (art. 171 § 3 k.p.k.).
8. W razie okazania osoby podejrzewanej, pokrzywdzony może domagać się, aby czynność tę przeprowadzono w sposób wyłączający możliwość jego rozpoznania przez osobę rozpoznawaną (art. 173 § 2 k.p.k.).
9. Pokrzywdzonego, który nie może się stawić na wezwanie z powodu choroby, kalectwa lub innej nie dającej się pokonać przeszkody, można przesłuchać w miejscu jego pobytu (art. 177 § 2 k.p.k.).
10. Pokrzywdzony może składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia (np. przesłuchanie wskazanego świadka, powołanie biegłego, przeprowadzenie eksperymentu, wizji lokalnej), a organ procesowy nie może odmówić wzięcia udziału we wnioskowanej czynności, jeżeli żąda tego pokrzywdzony (art. 315 § 1, 325 a k.p.k.).
11. Organ prowadzący postępowanie przygotowawcze ma obowiązek doręczenia pokrzywdzonemu odpisu postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych albo instytucji naukowej lub specjalistycznej oraz zezwala na wzięcie udziału w przesłuchaniu biegłego i zapoznanie się z opinią, jeżeli została złożona na piśmie (art. 318 k.p.k.).
12. Pokrzywdzony ma prawo do sporządzenia odpisu protokołu czynności, w której uczestniczył lub miał prawo uczestniczyć, jak również dokumentu pochodzącego od niego lub sporządzonego z jego udziałem (art. 157 § 3, 316 § 1, 317 k.p.k.).
13. Pokrzywdzony, za zgodą prowadzącego postępowanie, może w toku postępowania przygotowawczego przeglądać akta i sporządzać z nich odpisy, a także złożyć zażalenie na odmowę udostępnienia akt (art. 156 § 5 , 159 k.p.k.).
14. Pokrzywdzony może złożyć wniosek o wydanie odpłatnie kserokopii dokumentów z akt sprawy, a za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze może on otrzymać odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kserokopie (art. 156 § 2 i 5 k.p.k.).
15. Pokrzywdzony po wniesieniu aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego może, aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego, złożyć oświadczenie, że chce działać w charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 53 i 54 k.p.k.).
16. Pokrzywdzony jako oskarżyciel posiłkowy ma prawo składać wnioski dowodowe, być obecnym na całej rozprawie, zadawać pytania przesłuchiwanym osobom oraz złożyć apelację od wyroku (art. 167, 444 k.p.k.).
17. Pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia, jego umorzenie oraz prawo do przejrzenia akt. Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia do prokuratora nadrzędnego nad prokuratorem, który wydał lub zatwierdził postanowienie (art. 306 § 1 i 2 k.p.k.).
18. W razie skazania za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, sąd, na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej, orzeka obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody w całości lub w części (art. 46 § 1 kk). Zamiast obowiązku określonego w § 1, sąd morze orzec na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w celu zadośćuczynienia za ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała, rozstrój zdrowia, a także za doznaną krzywdę art. 46 § 2 kk).
19. Pokrzywdzony może wnieść do sądu akt oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego w razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub umorzenia postępowania. Termin do wniesienia aktu oskarżenia wynosi miesiąc od doręczenia pokrzywdzonemu zawiadomienia o postanowieniu. Akt oskarżenia powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata (art. 55 § 1 i 2 k.p.k.).

Przed sądem karnym pokrzywdzony może wnosić o orzeczenie nawiązki od sprawcy oraz dodatkowo, w oparciu o treść art. 107 § 1 kpk, o nadanie przez sąd orzeczeniu klauzuli wykonalności, co umożliwi ściągnięcie nawiązki w drodze postępowania egzekucyjnego (komorniczego).

Ponieważ pojazdy mechaniczne uczestniczące w ruchu drogowym podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej, w przypadku popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji przez kierującego takim pojazdem to zakład ubezpieczeń, a nie kierujący, zobowiązany jest do naprawienia szkody pokrzywdzonego w całości.

powrót do spisu treści

Rozdział III
Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody wyrządzone pojazdem mechanicznym, uczestniczącym w ruchu drogowym

Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za ewentualne szkody zaistniałe w związku z ruchem pojazdów może powstać tylko w następstwie zawarcia umowy ubezpieczeniowej.

Umowy ubezpieczeniowe dzielą się na obowiązkowe i dobrowolne.

Umową obowiązkową jest ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza (kierującego) pojazdu mechanicznego, której obowiązek zawarcia wynika z przepisów prawa rangi ustawowej, a zadaniem jej jest ochrona dóbr należących do poszkodowanych.

Ubezpieczenie dobrowolne to takie, którego źródłem jest także umowa, ale zawarta z woli ubezpieczonego. W zakresie ubezpieczeń komunikacyjnych do ubezpieczeń dobrowolnych, istotnych dla poszkodowanego, należy ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków (NW).

1. Obowiązki uczestnika zdarzenia wynikające z ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Art. 16. o u.o.

1. W razie zaistnienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem obowiązkowym, osoba uczestnicząca w nim, z uwzględnieniem ust. 2, jest obowiązana do:
   1. przedsięwzięcia wszystkich środków w celu zapewnienia bezpieczeństwa w miejscu zdarzenia, starania się o złagodzenie skutków zdarzenia oraz zapewnienia pomocy lekarskiej poszkodowanym, jak również w miarę możliwości zabezpieczenia mienia osób poszkodowanych,
   2. zapobieżenia, w miarę możliwości, zwiększeniu się szkody,
   3. niezwłocznego powiadomienia Policji o zdarzeniu, o ile doszło do wypadku z ofiarami w ludziach lub do wypadku powstałego w okolicznościach nasuwających przypuszczenie, że zostało popełnione przestępstwo.
2. W przypadku zaistnienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem obowiązkowym, uczestnicząca w nim osoba objęta tym ubezpieczeniem jest ponadto obowiązana do:
   1. udzielenia pozostałym uczestnikom zdarzenia niezbędnych informacji koniecznych do identyfikacji z.u., łącznie z podaniem danych dotyczących zawartej umowy ubezpieczenia,
   2. niezwłocznego powiadomienia o zdarzeniu z.u., udzielając mu niezbędnych wyjaśnień i przekazując posiadane informacje.
3. Osoba, której odpowiedzialność jest objęta ubezpieczeniem obowiązkowym, a także osoba występująca z roszczeniem, powinny przedstawić zakładowi ubezpieczeń, UFG lub PBUK posiadane dowody dotyczące zdarzenia i szkody oraz ułatwić im ustalenie okoliczności zdarzenia i rozmiaru szkód, jak również udzielić pomocy w dochodzeniu przez z.u., UFG lub PBUK roszczeń przeciwko sprawcy szkody.

Aby uniknąć wątpliwości interpretacyjnych, w marcu 2004 r. art. 16 ust. 1 pkt 3 nadano nowe brzmienie zobowiązujące do powiadomienia Policji tylko o zdarzeniach, skutkiem których były ofiary w ludziach (ranni, ofiary śmiertelne) lub zachodziło przypuszczenie, że popełniono przestępstwo.

powrót do spisu treści


2. Konsekwencje niedopełnienia obowiązków

art. 17 o u.o.

Jeżeli osoba objęta ubezpieczeniem OC lub osoba występująca z roszczeniem z winy umyślnej lub w wyniku rażącego niedbalstwa nie dopełniły obowiązków wymienionych w art. 16, a miało to wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu ich odpowiedzialnooci cywilnej bądź też na zwiększenie rozmiarów szkody, z.u. może dochodzić od tych osób zwrotu częoci wypłaconego uprawnionemu odszkodowania lub ograniczya wypłacone tym osobom odszkodowanie. Cieżar udowodnienia faktów, uzasadniających zwrot zakładowi ubezpieczeń części odszkodowania lub ograniczenia odszkodowania, spoczywa na z.u.

Nie będzie istotnym problemem brak niezwłocznego zgłoszenia wypadku w z.u., jeżeli na miejsce wypadku drogowego wezwana została Policja i prowadzi lub prowadziła w tej sprawie czynności wyjaśniające. Natomiast w przypadku, gdy na miejscu zdarzenia nie było Policji, to zarówno osoba objęta ubezpieczeniem OC, jak i osoba występująca z roszczeniem, winny, w razie konieczności, wykazać, że wykonały obowiązki wynikające z treści art. 16 o u.o., w tym także obowiązek niezwłocznego powiadomienia o zdarzeniu z.u., udzielając mu niezbędnych wyjaśnień i przekazując posiadane informacje.

W razie niedopełnienia obowiązku niezwłocznego, tj. nie później niż w ciągu 24 godzin, zawiadomienia o kradzieży pojazdu, z.u. może odmówić wypłaty odszkodowania albo zmniejszyć je. Jednak tylko jeśli to uchybienie w danych okolicznościach można zakwalifikować jako rażące niedbalstwo (uchwała SN z 5.08.2004 r. sygn. III CZP 40/04).

powrót do spisu treści


3. Zwrot kosztów zapobieżenia zwiększeniu szkody

Art. 15. o u.o.

1. W granicach sumy gwarancyjnej lub sumy ubezpieczenia obowiązkowego mienia z.u. jest obowiązany zwrócić ubezpieczającemu, uzasadnione okolicznościami zdarzenia, koszty poniesione w celu zapobieżenia zwiększeniu szkody.
2. (zwrot kosztów procesowych) W granicach sumy gwarancyjnej ubezpieczenia obowiązkowego OC, z.u. jest obowiązany zwrócić ubezpieczającemu niezbędne koszty obrony w postępowaniu karnym i koszty zastępstwa prawnego w postępowaniu cywilnym podjęte na polecenie lub za zgodą z.u.

powrót do spisu treści


4. Dochodzenie roszczeń z tytułu OC pojazdów mechanicznych

Art. 19. o u.o.

1. Poszkodowany w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia obowiązkowego OC może dochodzić roszczeń bezpośrednio od z.u. O zgłoszonym roszczeniu z.u. powiadamia niezwłocznie ubezpieczonego.

Mając na uwadze powyższe, poszkodowany lub ktoś w jego imieniu powinien udać się niezwłocznie do zakładu ubezpieczeń, w którym ubezpieczony był pojazd kierowany przez sprawcę zdarzenia, pobrać druki i dokonać zgłoszenia roszczeń związanych ze skutkami. Zgłoszenie jak najwcześniejsze roszczeń jest korzystne dla poszkodowanego z uwagi na bieg terminów wypłaty odszkodowania i możliwość późniejszego żądania odsetek za zwłokę.

W czasie prowadzenia przez z.u. postępowania wyjaśniającego w sprawie jego szkody, poszkodowany powinien współpracować z z.u. i zachowywać się aktywnie, tzn:

• umożliwić lub ułatwić wykonanie oględzin uszkodzonego pojazdu,
• dostarczyć z.u. pełną dokumentację medyczną dot. doznanych obrażeń ciała i dokumentację potwierdzającą poniesione koszty i straty,
• pisemnie określić rodzaje i kwoty roszczeń oraz z jakich dowodów i okoliczności wynikają,
• można wystąpić z żądaniem wypłaty zaliczki na pokrycie kosztów leczenia,
• bez zbędnej zwłoki zgłosić gotowość do badania przez orzecznika z.u.,
• pilnować terminów dot. prowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Art. 19. o u.o.

2. Poszkodowany może dochodzić roszczeń bezpośrednio od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 1 i 2.

Do zadań Funduszu należy m.in. zaspokajanie roszczeń z tytułu OC za szkody powstałe na terenie Rzeczypospolitej Polskiej:

1. na osobie, gdy szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego, a nie ustalono ich tożsamości;
2. w mieniu i na osobie, gdy:
   a) posiadacz zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego, którego ruchem szkodę tę wyrządzono, nie był ubezpieczony obowiązkowym ubezpieczeniem OC,
   b) rolnik, osoba pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub osoba pracująca w jego gospodarstwie rolnym wyrządzili szkodę, a rolnik nie był ubezpieczony.

Szczegółowe informacje dotyczące; zgłoszenia szkody majątkowej i osobowej, wymaganych dokumentów warunkujących przyznanie odszkodowania i innych problemów, znajdują się na stronie internetowej Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego - adres www.ufg.pl

Art. 106. o u.o.

1. Jeżeli poszkodowany, w przypadku szkody w mieniu, może zaspokoić roszczenie na podstawie umowy ubezpieczenia dobrowolnego, Fundusz wyrównuje szkodę w części, w której nie może być zaspokojona, wraz z uwzględnieniem utraconych zniżek składki oraz prawa do zniżek składki.

Art. 109. o u.o.

1. Fundusz jest obowiązany zaspokoić roszczenie, o którym mowa w art. 98 ust. 1, w terminie 30 dni licząc od dnia otrzymania akt szkody od z.u. lub syndyka upadłości.
2. W przypadku, gdy wyjaśnienie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności Funduszu albo wysokości świadczenia w ww. terminie było niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w terminie 14 dni od dnia wyjaśnienia tych okoliczności, z tym że bezsporna część świadczenia powinna być spełniona przez Fundusz w terminie określonym w ust. 1....

Art. 19. o u.o.

1. Poszkodowany może dochodzić roszczeń bezpoorednio od PBUK w przypadkach, o których mowa w art. 123 pkt 1, 2 i 5.

Biuro odpowiada za szkody będące następstwem wypadków, które wydarzyły się na terytorium:

1. Rzeczypospolitej Polskiej i powstały w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zarejestrowanych w państwach, których biura narodowe są sygnatariuszami Jednolitego Porozumienia między Biurami Narodowymi - Regulaminu Wewnętrznego;
2. Rzeczypospolitej Polskiej i powstały w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zarejestrowanych w państwach, których biura narodowe podpisały z biurem umowy o wzajemnym uznawaniu dokumentów ubezpieczeniowych i zaspokajaniu roszczeń, pod warunkiem istnienia ważnej Zielonej Karty;
3. państw, o których mowa w pkt 4 art. 123 o u.o. i na warunkach określonych w pkt 4 (których biura narodowe podpisały z biurem umowy o wzajemnym uznawaniu dokumentów ubezpieczeniowych i likwidacji szkód i powstały w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, pod warunkiem istnienia ważnej Zielonej Karty, wystawionej przez biuro), jeżeli poszkodowany jest obywatelem polskim, a sprawca posiadał Zieloną Kartę wystawioną przez członka biura, którego upadłość ogłoszono.

Jak postępować w tego rodzaju przypadkach zainteresowani mogą dowiedzieć się odwiedzając stronę internetową PBUK - adres www.pbuk.pl

Art. 13. o u.o.

1. Zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie lub świadczenie z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego na podstawie uznania roszczenia uprawnionego z umowy ubezpieczenia w wyniku ustaleń, zawartej z nim ugody lub prawomocnego orzeczenia sądu.

Zakład ubezpieczeń, w oparciu o własne czynności wyjaśniające okoliczności wypadku drogowego lub, w przypadku wątpliwości, w oparciu o wyniki postępowania karnego dot. tegoż wypadku, przedstawia poszkodowanemu propozycję uregulowania jego roszczeń.

W przypadku propozycji załatwienia sprawy w sposób niekorzystny dla poszkodowanego, tzn. braku uznania roszczeń lub uznania ich w niepełnym zakresie, poszkodowany w ramach postępowania szkodowego ma prawo odwołać się do władzy nadrzędnej w stosunku do podejmującego decyzję. Poszkodowany nieusatysfakcjonowany wynikiem kolejnej propozycji ma prawo dochodzić swych roszczeń na drodze postępowania sądowego. Procedura takiego postępowania jest dość skomplikowana, dlatego zasadnym jest wybór pełnomocnika (radcy prawnego, adwokata), który w imieniu poszkodowanego zadba o jak najwyższe odszkodowanie.

Art. 20. o u.o.

1. Powództwo o roszczenie wynikające z umów ubezpieczeń obowiązkowych lub obejmujące roszczenia z tytułu tych ubezpieczeń można wytoczyć bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania lub siedziby poszkodowanego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia.
2. W postępowaniu sądowym o naprawienie szkody objętej ubezpieczeniem obowiązkowym OC jest niezbędne przypozwanie z.u. Zasadę tę stosuje się do UFG i Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Z przytoczonego przepisu wynika, że o wyborze właściwości miejscowej sądu może zdecydować wnoszący roszczenie.

Ponieważ roszczenie ubezpieczeniowe jest roszczeniem cywilnoprawnym, z.u. jest związany wyrokiem sądu cywilnego w całości, to znaczy w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności cywilnej, jak i wysokości szkody.

W kwestii wpływu orzeczeń sądów karnych na orzeczenia sądów cywilnych oraz na postępowania szkodowe art. 11 k.p.c. stwierdza: ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Oznacza to, że moc wiążącą mają jedynie orzeczenia karne stwierdzające popełnienie przestępstwa (a nie np. wykroczenia) oraz ustalenia zawarte w prawomocnych i skazujących wyrokach (a nie np. w postanowieniach prokuratorskich).

Powyższe zasady nie oznaczają, że z.u. ma obowiązek lub powinien wstrzymywać się z zajęciem stanowiska co do zasadności roszczenia do momentu wydania wyroku karnego, ma on bowiem możliwości ustalenia okoliczności zdarzenia we własnym zakresie.

powrót do spisu treści


5. Zasady i granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń

Art. 34. o u.o.

1. Z ubezpieczenia OC przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są zobowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia.
2. Za szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdu mechanicznego uważa się również szkodę powstałą:
   1. przy wsiadaniu do pojazdu mechanicznego i wysiadaniu z niego,
   2. bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu mechanicznego,
   3. podczas zatrzymania, postoju lub garażowania.

Art. 35 o u.o.

Ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialnooci ubezpieczeniowej wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu.

Naczelną zasadą odpowiedzialności za czyny niezgodne z prawem jest zasada winy, która oznacza, że aby można było przypisać komuś np. odpowiedzialność cywilną za czyn wyrządzający szkodę, czyn ten musi być zawiniony przez tę osobę.

Ponieważ w ruchu drogowym uczestniczą osoby posługujące się pojazdami posiadającymi określoną masę i mogącymi poruszać się z dużymi prędkościami, co w znacznym stopniu zwiększa zagrożenie, uznano odpowiedzialność tylko na zasadzie winy za niewystarczającą i w art. 436 § 1 k.c. przyjęto odpowiedzialność cywilną za sam skutek zdarzenia powodującego szkodę, czyli odpowiedzialność opartą na zasadzie ryzyka.

Przy tej zasadzie ustawodawca wymaga jedynie, aby:

• została komukolwiek wyrządzona szkoda na osobie lub mieniu,
• faktem powodującym szkodę był ruch pojazdu mechanicznego,
• między szkodą a ruchem tego pojazdu zachodził związek przyczynowy.

W oparciu o powyższą zasadę rozpatrywana jest odpowiedzialność z.u. wobec pieszych, pasażerów, kierujących pojazdami niemechanicznymi i innych uczestników wypadków.

Uzupełnieniem zasady winy i zasady ryzyka jest zasada słuszności. Ma ona zastosowanie w sytuacji, gdy nikomu nie można przypisać odpowiedzialności na zasadzie winy lub ryzyka, ale w oparciu o zasady współżycia społecznego uzasadnione jest obarczenie kogoś odpowiedzialnością odszkodowawczą za szkodę doznaną przez inną osobę.

Zgodnie z art. 361 § 1 k.c. zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Ponadto (art. 361 § 2 k.c.) w powyższych granicach naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (zasada pełnego odszkodowania).

Wyrównaniu przez z.u. podlega wszelka szkoda, a więc:

1. szkoda majątkowa wyrządzona w cudzym pojeździe,
2. inne szkody w mieniu powstałe wskutek uszkodzenia, utraty, lub zniszczenia rzeczy ruchomej (np. odzieży poszkodowanego, jego zegarka, teczki, obuwia), ewentualnie rzeczy związanej z nieruchomością (np. zniszczenie pojazdem płotu, złamanie drzewek, uszkodzenie budynku), szkoda na osobie - zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, jeżeli poszkodowany dozna w wypadku drogowym uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.

Art.13. o u.o.

2. W obowiązkowych ubezpieczeniach OC odszkodowanie wypłaca się w granicach odpowiedzialności cywilnej podmiotów objętych ubezpieczeniem, nie wyżej jednak, niż do wysokości sumy gwarancyjnej ustalonej w umowie.
3. W obowiązkowych ubezpieczeniach mienia odszkodowanie wypłaca się w kwocie odpowiadającej wysokości szkody, nie większej jednak od sumy ubezpieczenia ustalonej w umowie.

Wysokość sumy gwarancyjnej wyznaczona jest w art. 36 o u.o. i wynosi:

1. w przypadku szkód osobowych - 5,0 mln euro na zdarzenie, niezależnie od liczby poszkodowanych,
2. w przypadku szkód w mieniu - 1,0 mln euro w odniesieniu do jednego zdarzenia.

powrót do spisu treści


6. Zakres odpowiedzialności z OC za szkody majątkowe

Odszkodowanie za szkody majątkowe nie może być wyższe od poniesionej szkody. Można domagać się naprawienia szkód tylko faktycznie poniesionych, aktualnych i pewnych, a nie mających lub mogących nastąpić w przyszłości. Poszkodowany zobowiązany jest udowodnić fakt powstania szkody i jej wysokość (art. 6 k.c.).

Wyrównanie szkody może nastąpić według wyboru poszkodowanego: albo przez przywrócenie do stanu pierwotnego, albo też w drodze rekompensaty pieniężnej. Gdyby jednak przywrócenie do stanu poprzedniego było niemożliwe albo pociągało za sobą nadmierne trudności lub koszty, roszczenie ogranicza się do świadczenia pieniężnego (art. 363 § 1 k.c.).

Do wydatków związanych z odszkodowaniem zalicza się koszty nowych części i innych materiałów, jeżeli ich użycie było niezbędne do naprawienia uszkodzonego pojazdu.

powrót do spisu treści


6.1. Odszkodowanie za uszkodzenie pojazdu - zasada winy

Zasada winy ma zastosowanie w dwóch przypadkach:

• kiedy nastąpi zderzenie się mechanicznych środków komunikacji,
• w odniesieniu do osób, które, będąc przewożone z grzeczności, doznają szkody z ruchu tegoż pojazdu.

Decyzję o przyznaniu odszkodowania i jego wielkości podejmuje się w oparciu o winę kierowców uczestniczących w zderzeniu. Rozpatrując możliwości uzyskania odszkodowań za szkody na osobie i mieniu (w tym w pojeździe) wyróżnia się dwa podstawowe stany faktyczne:

• winę i odpowiedzialność cywilną ponosi tylko jeden z kierujących - w przypadku kolizji dwóch lub więcej pojazdów, gdy za spowodowanie wypadku winę i odpowiedzialność cywilną ponosi jeden z kierowców, innym uczestnikom zdarzenia przysługuje odszkodowanie za uszkodzenia ich pojazdów z ubezpieczenia OC sprawcy;
• winę za zderzenie pojazdów ponoszą dwaj lub więcej kierujących, każdy w określonym stopniu - w przypadku uznania, że wypadek zaistniał z winy więcej niż jednego kierującego, istotne jest ustalenie stopnia winy każdego z nich, po czym można przystąpić do ustalenia przysługującego każdemu odszkodowania.

Jeżeli uczestnicy wypadku nie posiadają ubezpieczenia AC, otrzymają odszkodowanie za szkody na mieniu w wysokości stosownej do stopnia ich zawinienia określonego procentowo lub ułamkowo.

Gdy ich pojazdy ubezpieczone są w zakresie AC, otrzymują odszkodowanie za szkody na mieniu i na osobie z OC drugiego uczestnika pomniejszone o stopień przyczynienia się do spowodowania wypadku. Pozostała część szkody w pojeździe może być wyrównana z własnego AC. Wypłata z tego ubezpieczenia nie obejmuje z reguły pełnej różnicy, lecz sumy po potrąceniach.

Poszkodowany starając się o pełne odszkodowanie za uszkodzenie pojazdu może spotkać się z działaniem zakładu ubezpieczeń polegającym na:

a/ nie uwzględnieniu wszystkich uszkodzeń pojazdu,

Można uniknąć dopłacania z własnej kieszeni, jeżeli właściciel zleci warsztatowi mechanicznemu naprawę pojazdu w zakresie zgodnym z protokołem oględzin uszkodzonego pojazdu. Wówczas to warsztat będzie zobowiązany sygnalizować uszkodzenia, których w protokole nie ujęto, co należy zgłosić w zakładzie ubezpieczeniowym i doprowadzić do ponownych oględzin i weryfikacji kosztorysu naprawy.

b/ zakwalifikowaniu pewnych części pojazdu do naprawy zamiast do wymiany,
c/ zakwalifikowaniu uszkodzeń pojazdu jako szkody całkowitej.

Na podstawie Ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej oraz niektórych innych ustaw zmienione zostały zasady uwzględniania podatku VAT w odszkodowaniu za uszkodzony pojazd. Obecnie art. 17a ustawy o działalności ubezpieczeniowej normuje tak tą kwestię: "W przypadku okazania zakładowi ubezpieczeń przez podmiot, któremu przysługuje odszkodowanie, niebędący płatnikiem podatku od towarów i usług, faktury (faktur) za naprawę szkody komunikacyjnej, zakład ubezpieczeń jest zobowiązany uwzględnić w odszkodowaniu podatek od towarów i usług". Uzupełnieniem treści artykułu 17a jest uchwała SN z dnia 17 maja 2007 r. (sygn. III CZP 150/06) Odszkodowanie przysługujące na podstawie umowy ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego za szkodę powstałą w związku z ruchem tego pojazdu, ustalone według cen części zamiennych i usług, obejmuje kwotę podatku od towarów i usług (VAT) w zakresie w jakim poszkodowany nie może obniżyć podatku od niego należnego o kwotę podatku naliczonego. Należy zatem rozumieć, że niezależnie od formy rozliczenia poszkodowanego z ubezpieczycielem (faktury czy kosztorys) ten winien w wypłacanym odszkodowaniu uwzględnić podatek VAT.

Należy pamiętać, że komputerowe programy kosztorysujące, obecnie powszechnie stosowane przez z.u., sporządzają wyliczenia nie określając rodzaju cen, jakie zostały uwzględnione, a są to ceny netto.

Niektóre z.u. odmawiały wypłaty odszkodowania gdy zderzały się samochody tej samej firmy leasingowej lub kupione na kredyt w tym samym banku.

Po podjęciu przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów dnia 22 kwietnia 2005 r. uchwały (sygnatura akt III CZP 99/04) określającej, że w powyższych sytuacjach przepis art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych nie ma zastosowania (wyłączenie odpowiedzialności z.u.) poszkodowani będą mogli uzyskać pełne odszkodowanie .

powrót do spisu treści


6.2. Odszkodowanie w razie zniszczenia pojazdu

Uwzględniając zasadę pełnego odszkodowania (art. 361 § 2 k.c.) oraz fakt wysunięcia w przepisach art. 363 k.c. na plan pierwszy ochrony interesu poszkodowanego w postaci możliwości wyboru przez niego sposobu naprawienia szkody, a mianowicie przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej, należy zapewnić poszkodowanemu pełną rekompensatę poniesionej szkody.

W ruchu drogowym dochodzi do zdarzeń, w których pojazdy ulegają uszkodzeniom w znacznym zakresie i poszkodowany może spotkać się z opinią z.u., że naprawa takiego pojazdu jest nieekonomiczna. Najczęściej stosowanym progiem, powyżej którego uznaje się szkodę jako całkowitą, jest koszt naprawy przekraczający 70% wartości pojazdu przed szkodą.

Wówczas stosowana jest metoda obliczenia odszkodowania, która polega na ustaleniu wartości szkody według cen rynkowych przez odjęcie od wartości pojazdu przed szkodą jego wartości w stanie uszkodzonym. Podczas ustalania wartości pojazdu przed szkodą nie uwzględnia się tzw. wartości z upodobania.

W praktyce metoda ta nader często wykorzystywana jest do zminimalizowania odszkodowania. Wystarczy zaniżyć wartość pojazdu przed wypadkiem i zawyżyć wartość wraku, a do wypłaty pozostanie różnica, która nie będzie satysfakcjonować poszkodowanego.

W walce z powyższą metodą i pełne odszkodowanie, poszkodowani uzyskali ważny argument w postaci postanowienia Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 12 stycznia 2006 r. sygn. III CZP 76/05, w którym m.in. stwierdza się "....Za utrwalony należy zatem uznać pogląd, że koszt naprawy uszkodzonego w wypadku komunikacyjnym pojazdu, nieprzewyższający jego wartości sprzed wypadku, nie jest nadmierny w rozumieniu art. 363 § 1 k.c. Pogląd ten aprobowany jest w doktrynie."

Na potwierdzenie tegoż poglądu w doktrynie, przytacza się w postanowieniu następujące orzeczenia SN: z dnia 1.09.1970 r. sygn. II CR 371/70 - OSNCP 1971, z.5, z dnia 3.02.1971 r. sygn. II CRN 450/70 - OSNCP 1971, z. 22, z dnia 20.04.1971 r. sygn. II CR 475/70 - OSPiKA 1971, z. 12, z dnia 20.02.1981 r. sygn. I CR 280/88 - nie publ., z dnia 29.01.2002 r. sygn. V CKN 682/00 - nie publ., z dnia 20.02.2002 r. sygn. V CKN 903/00 - Mon. Pr. 2002, z. 19, oraz z dnia 11.06.2003 r. sygn. V CKN 308/01 - nie publ. "Jeżeli koszt naprawy samochodu jest wyższy od jego wartości przed uszkodzeniem, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do kwoty odpowiadającej różnicy wartości samochodu sprzed i po wypadku" (wyrok SN V CKN 903/00 z dnia 20.02.2002 r.).

powrót do spisu treści


6.3. Utrata wartości handlowej uszkodzonego pojazdu

12 października 2001 r. Sąd Najwyższy w uchwale sygn. IIICZP 57/01 (OSN IC 2002/5/57) orzekł: "...odszkodowanie za uszkodzony samochód wskutek wypadku może obejmować, oprócz kosztów jego naprawy, także zapłatę różnicy między wartością pojazdu przed uszkodzeniem i po jego uszkodzeniu..."

Każdy pojazd uszkodzony w wyniku kolizji traci na wartości. Świadczą o tym oferty sprzedaży pojazdów, w których wymieniana jest ich bezwypadkowość jako czynnik podwyższający wartość. Praktyka dochodzenia roszczeń z tego tytułu jest powszechna w krajach "starej" Unii Europejskiej.

Warunki uzasadniające wystąpienie o zwrot utraconej wartości handlowej:

naprawa wykonana w autoryzowanym warsztacie przy użyciu oryginalnych części zamiennych,

dotyczy tylko pojazdów w wieku do 5 lat i w tym czasie nie uczestniczących w wypadkach,

nastąpiło naruszenie struktury nośnej samochodu lub elementów trwale zamocowanych np. płyty podłogowej, ramy, szkieletu nadwozia,

zakres szkody wynosi powyżej 10% wartości rynkowej pojazdu na dzień powstania uszkodzenia.

Do ustalenia kwotowej utraty wartości rynkowej pojazdu niezbędna jest opinia rzeczoznawcy techniki samochodowej.

powrót do spisu treści


6.4. Inne koszty i straty objęte odszkodowaniem ubezpieczeniowym

Zgodnie z przepisem art. 361 § 1 k.c., określającym obowiązek naprawienia szkody, obejmuje on normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynika.

W tych granicach nieodzowne jest wyrównanie szkody, które obejmuje również:

• koszty holowania uszkodzonego pojazdu do warsztatu naprawczego,
• koszty opinii biegłych co do zakresu uszkodzenia,
• odszkodowanie za utracone korzyści, gdy pojazd jest narzędziem pracy,
• koszty dojazdów poszkodowanego do warsztatu naprawczego,
• koszty wynagrodzenia podmiotu, który usługowo trudni się likwidacją szkód i dochodzenia odszkodowania ubezpieczeniowego,
• koszty badania technicznego pojazdu uszkodzonego w kolizji bądź wypadku drogowym, przeprowadzonego po jego naprawie.

Zakład ubezpieczeń odpowiada również za uszkodzenie, zniszczenie innego mienia poszkodowanego (np. odzieży, obuwia, zegarka, rzeczy osobistego użytku, przewożonego sprzętu lub przedmiotu, płotu, posesji mieszkalnej).

powrót do spisu treści


6.5. Obowiązki wynikające ze zbycia lub nabycia pojazdu mechanicznego.

Art. 31. o u.o.

1. W razie zbycia pojazdu mechanicznego, którego posiadacz zawarł umowę ubezpieczenia OC, na nabywcę pojazdu przechodzą prawa i obowiązki zbywcy wynikające z tej umowy. Umowa ubezpieczenia ulega rozwiązaniu z upływem okresu, na który została zawarta, chyba że nabywca wypowie ją przed upływem 30 dni od dnia nabycia pojazdu mechanicznego. W przypadku wypowiedzenia umowy rozwiązuje się ona z upływem 30 dni następujących po nabyciu pojazdu. Przepisy art. 28 stosuje się odpowiednio.
3. W razie nabycia pojazdu mechanicznego zarejestrowanego, którego zbywca wbrew obowiązkowi nie zawarł umowy ubezpieczenia OC, nabywca jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia OC w dniu nabycia pojazdu.

Art. 32. o u.o.

1. Zbywca pojazdu mechanicznego jest zobowiązany do przekazania nabywcy dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia OC oraz do powiadomienia z.u. w terminie 30 dni od dnia zbycia pojazdu o fakcie jego zbycia i o danych osobowych nabywcy.
7. Granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i rodzaje odszkodowań za szkody na osobie

powrót do spisu treści

7. Granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń i rodzaje odszkodowań za szkody na osobie

Świadczenia wypłacane z tytułu ubezpieczeń osobowych mogą być kumulowane, tzn. jeżeli poszkodowany posiada różne ubezpieczenia osobowe, z każdego może otrzymać odszkodowanie.

W przypadku wynagradzania szkody na osobie (uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia lub śmierć poszkodowanego) do jej wyrównania stosuje się przepisy art. 444 - 449 k.c. w zw. z art. 361 - 363 k.c. W zasadzie tylko poszkodowany uprawniony jest do odszkodowania.

Wyjątek ustanawia art. 446 k.c.:

§ 1. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała czy wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł.
§ 2. Osoba, względem której ciążył na zmarłym obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.
§ 3. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.
§ 4. Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

7.1. Rekompensata kosztów związanych z doznanymi obrażeniami ciała

Art. 444 § 1 k.c. stwierdza, że naprawienie szkody w postaci uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty, tj.:

• leczenia, w tym: zakupu lekarstw, zabiegów i operacji, opieki pielęgniarskiej, przewozów poszkodowanego, dodatkowej rehabilitacji - jeżeli zachodzi konieczność leczenia w zakresie nie wchodzącym w świadczenia wynikające z ubezpieczenia zdrowotnego można żądać od z.u. wyłożenia z góry środków pieniężnych na tego rodzaju leczenie,
• przygotowania do innego zawodu - na żądanie poszkodowanego, który stał się inwalidą, z.u. powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.
• urządzeń kompensujących kalectwo (protezy, wózek inwalidzki),
• wyrównaniu podlega utrata zarobków i innych dochodów na skutek niemożności wykonywania pracy lub innej działalności gospodarczej,
• zatrudnienia pomocy do wykonania określonych prac,
• zwiększonych wydatków związanych z odżywianiem (zwłaszcza w sytuacji poważniejszych wypadków), środkami opatrunkowymi, przejazdami osób najbliższych do szpitala,
• wizyt i leczenia przez prywatnych lekarzy (wg rachunków), jeżeli uszkodzenie ciała jest poważne lub tego rodzaju, że uzasadnia konieczność odpowiedniej opieki, zabiegów itp.

Ponadto art. 445 k.c. stwierdza, że w przypadkach przewidzianych w art. 444 k.c. sąd może przyznać poszkodowanemu sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

powrót do spisu treści


7.2. Zadośćuczynienie pieniężne

Jego przyznanie jest możliwe, gdy poszkodowany dozna uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.

Z uszkodzeniem ciała i rozstrojem zdrowia łączy się najczęściej cierpienie fizyczne oraz cierpienie psychiczne. Zadaniem zadośćuczynienia pieniężnego jest złagodzenie tych cierpień, choćby pośrednio.

Zadośćuczynienie następuje w formie jednorazowej zapłaty sumy pieniężnej. Wysokość tej sumy powinna być ustalona po uwzględnieniu wszelkich okoliczności mających wpływ na rozmiar doznanej krzywdy, np. nasilenie cierpień, przechodzone operacje, długotrwałość choroby i leczenia, rozmiar kalectwa, stan ogólnej niesprawności fizycznej i psychicznej. Ponadto znaczenie mieć będzie wiek poszkodowanego, jego zawód, stosunki majątkowe stron, postawa osoby odpowiedzialnej.

Kwota odszkodowania nie może stanowić sumy symbolicznej, lecz musi przedstawiać wartość odczuwalną ekonomicznie. Z uwagi na brak dokładniejszych uregulowań odnośnie wysokości zadośćuczynienia pieniężnego, jego wymiar kwotowy zależny jest od indywidualnych okoliczności zdarzenia i kształtowany przez praktykę ubezpieczeniową, a dla poszkodowanego ważniejszą jest praktyka sądowa wyrażana w wyrokach dotyczących konkretnych zdarzeń i roszczeń. Dlatego o ocenę, czy w okolicznościach jego zdarzenia proponowana przez z.u. kwota zadośćuczynienia jest odpowiednia do wymiaru cierpień fizycznych i psychicznych, wskazane jest zwrócić się do wyspecjalizowanych w dochodzeniu roszczeń ubezpieczeniowych organizacji, najlepiej realizujących to zadanie bezpłatnie, a w ostateczności oferujących taką pomoc odpłatnie, jak również zespołów adwokackich.

powrót do spisu treści


7.3. Renta ubezpieczeniowa dla poszkodowanego ruchem pojazdu mechanicznego

Jeżeli w wyniku wypadku poszkodowany:

• utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej,
• zwiększyły się jego potrzeby,
• zmniejszyły się widoki powodzenia na przyszłość,

może on żądać od zakładu ubezpieczeń odpowiedniej renty (art. 444 § 2 k.c.). Do powstania roszczenia wystarczy wystąpienie jednej z podanych okoliczności. Konieczną przesłanką do uzyskania renty w następstwie podanych okoliczności jest szkoda w postaci zwiększenia wydatków lub zmniejszenia dochodów.

Okolicznością nieodzowną powstania prawa do renty jest to, aby następstwa uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia miały charakter trwały, co nie oznacza, że nie odwracalny.

W przypadku, gdy termin ustalenia następstw wypadku nie może być ustalony, renta powinna być przyznana na czas ograniczony tym terminem.

Gdy następstwa uszkodzenia ciała mają charakter chwilowy lub przemijający, przyznaje się odszkodowanie jednorazowe.

Podczas ustalania renty mogą wystąpić dwa stany faktyczne:

• gdy poszkodowanemu przysługuje renta z ubezpieczenia społecznego,
• jeżeli poszkodowanemu renta taka nie przysługuje.

W pierwszym przypadku z.u. będzie zobowiązany do świadczenia renty uzupełniającej, a w drugim - pełnej renty.

Renta określona przepisem art. 444 § 2 k.c. ma na celu wynagrodzenie szkody przyszłej. Powstanie tej szkody musi być jednak pewne i ma wyrównać szkodę w postaci: wydatków na zwiększone potrzeby, utraty zarobków oraz braku określonych korzyści majątkowych, jakie poszkodowany osiągnąłby w przyszłości, gdyby nie doznał uszkodzenia ciała.W praktyce sądy stosują zasadę rozpatrywania roszczeń o rentę po rozstrzygnięciu przez ZUS uprawnień do renty z ubezpieczenia społecznego.

powrót do spisu treści


7.4 Świadczenie ubezpieczeniowe w razie śmierci poszkodowanego

W związku ze śmiercią poszkodowanego w wypadku drogowym, ubezpieczyciel lub sąd, zgodnie z treścią art. 446 k.c., mogą przyznać uprawnionym:

• zwrot kosztów leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł (art. 446 § 1 k.c.)
  W kosztach pogrzebu uwzględnia się: koszty przewiezienia zwłok, zakupu miejsca na cmentarzu, wymurowania grobu, postawienia nagrobka, wykonania nekrologów, trumny, wieńców, posługi religijnej, ubrania dla zmarłego, odzieży żałobnej dla najbliższej rodziny, poczęstunku dla osób przybyłych na pogrzeb w skromnych rozmiarach;
• rentę przysługującą osobom uprawnionym do alimentacji (art. 446 § 2 k.c.)
  Przysługuje dwóm grupom osób. Pierwsza grupa to osoby, wobec których ciążył na zmarłym obowiązek alimentacyjny (np. wobec małżonka, dzieci i innych osób bliskich). Grupa druga to osoby, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, choć ustawowy obowiązek na nim nie ciążył. Aby renta mogła być zasądzona, muszą wystąpić przewidziana w kodeksie rodzinnym przesłanki. W odniesieniu do pierwszej grupy, jeżeli przesłanki te wystąpią, przyznanie renty musi nastąpić. W stosunku do drugiej grupy przyznanie renty jest fakultatywne;
• odszkodowanie za znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej najbliższych członków rodziny zmarłego (art. 446 § 3 k.c.).

Orzeczenie SN z 10.12.1969r. sygn. III PRN 77/68, OSN IC, nr 9, poz. 160 "...niezależnie od zasądzonych innych świadczeń, sąd może przyznać najbliższym stosowne odszkodowanie za znaczne pogorszenie się ich sytuacji życiowej..."

Stosowne odszkodowanie jest jednorazowym świadczeniem należnym osobom, które wykażą, że wskutek śmierci członka rodziny doznały znacznego pogorszenia sytuacji życiowej.

Stosowne odszkodowanie jest roszczeniem o charakterze ściśle majątkowym. Wypłacane jest w postaci jednorazowego świadczenia należnego osobom, które wykażą, że wskutek śmierci członka rodziny doznały znacznego pogorszenia sytuacji życiowej. Jest roszczeniem samodzielnym, co oznacza, że należy się każdemu członkowi rodziny, którego sytuacja życiowa uległa znacznemu pogorszeniu. Najczęściej dotyczy to małżonków i dzieci, ale może należeć się również np. konkubentowi pozostającemu z osobą, która poniosła śmierć, we wspólnym gospodarstwie domowym, rodzicom, pasierbom, dziadkom oraz rodzeństwu.

Nie ma jednej definicji rodziny. Najbardziej pojemna dotyczy sfery socjalnej i obejmuje osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym.

Sąd Najwyższy rozpatrując sprawę o odszkodowanie za śmierć w wypadku drogowym konkubenta w wyroku sygn. IVCK 648/04 uznał, że więzy łączące zmarłego z konkubiną i jej synem były bardzo silne oraz trwałe, a więc tworzyli rodzinę i odszkodowanie przyznał.

• zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę (art. 446 § 4 k.c., obowiązuje od 03.08.2008 r.)
  Wymienione zadośćuczynienie jest roszczeniem obejmującym krzywdy niemajątkowe i jednorazowym, przysługującym każdemu uprawnionemu osobno, w skonkretyzowanej wysokości. Wysokość odszkodowania zależeć będzie od nasilenia krzywd jakie spowodowała śmierć poszkodowanego w wypadku drogowym dla konkretnego członka rodziny. Sąd ustalając kwotę zadośćuczynienia będzie brał pod uwagę m.in.: stopień cierpienia psychicznego, krzywdy wynikającej z utraty pomocy i opieki osoby bliskiej, uczucia osamotnienia, bezsilności wobec trudności życiowych, zażyłości, bliskości, wpływu na samopoczucie i zdrowie uprawnionego.

Występując z określonymi roszczeniami musimy je udowodnić w zakresie poniesionych wydatków związanych z wypadkiem i śmiercią poszkodowanego oraz wysokości strat i krzywd w odniesieniu do stanu sprzed wypadku.

powrót do spisu treści


7.5. Zmniejszenie odszkodowania

Przyczynienie się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody, zgodnie z art. 362 k.c., jest podstawą do zmniejszenia odszkodowania stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. W takim stopniu, w jakim poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, zmniejszane jest odszkodowanie. Odszkodowanie ulegnie zmniejszeniu także i w tych wypadkach, w których przyczyniający się jest osobą, której nie można przypisać winy z powodu stanu psychicznego lub wieku.

W sytuacji, w której odpowiedzialność uczestnika wypadku oparta jest na zasadzie ryzyka, decydującym kryterium ustalania rozmiarów przyczynienia się poszkodowanego do powstania szkody może być jedynie porównanie wielkości niebezpieczeństwa, z jakim dla ogółu łączy się korzystanie z mechanicznego środka komunikacji, z rozmiarem i wagą uchybień po stronie poszkodowanego.

Odszkodowanie może być również zmniejszone, jeżeli z.u. udowodni, że uprawniony był zobowiązany do wypełnienia obowiązków zapisanych w art. 16 o u.o. i z winy umyślnej lub niedbalstwa ich nie wykonał, a miało to wpływ na ustalenie istnienia lub zakresu ich odpowiedzialności cywilnej, bądź też na zwiększenie rozmiarów szkody.

powrót do spisu treści


8. Terminy wypłat odszkodowania i przedawnienie roszczeń

Art. 14. o u.o.

1. Zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie.
2. W przypadku, gdyby wyjaśnienie (w terminie, o którym mowa w ust. 1) okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności z.u. albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności z.u. albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. W terminie 30 dni z.u. zawiadamia na piśmie uprawnionego o przyczynach niemożności zaspokojenia jego roszczeń w całości lub w części, jak również o przypuszczalnym terminie zajęcia ostatecznego stanowiska względem roszczeń uprawnionego, a także wypłaca bezsporną część odszkodowania.
3. Jeżeli odszkodowanie nie przysługuje lub przysługuje w innej wysokości, niż określona w zgłoszonym roszczeniu, z.u. informuje o tym na piśmie osobę występującą roszczeniem w terminie, o którym mowa w ust. 1 albo 2, wskazując na okoliczności oraz podstawę prawną uzasadniającą całkowitą lub częściową odmowę wypłaty odszkodowania, jak również na przyczyny, dla których odmówił wiarygodności okolicznościom dowodowym podniesionym przez osobę zgłaszającą roszczenie. Pismo z.u. powinno zawierać pouczenie o możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej.
   3a. W przypadku niewypłacenia przez z.u. odszkodowania w terminie, o którym mowa w ust. 1 albo 2, lub niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w ust. 3, organ nadzoru stosuje wobec z.u. środki nadzorcze określone w art. 212 ust. 1 pkt 1 lub 2 ustawy o działalności ubezpieczeniowej (nakłada na członków zarządu z.u. lub prokurentów kary pieniężne do wysokości trzykrotnego przeciętnego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy, nakłada na z.u. kary pieniężne do wysokości 0,5% składki przypisanej brutto z roku poprzedniego).
4. (właściwość UFG) Jeżeli w terminie, o którym mowa w ust. 1 albo 2, z. u. nie ustali ważności umowy ubezpieczenia obowiązkowego, o którym mowa w art. 4 pkt 1 i 2, osoby odpowiedzialnej za szkodę, właściwym do wypłaty odszkodowania jest UFG na zasadach okreolonych w rozdziale 7.

Sformułowania zawarte w § 2 cyt. wyżej artykułu mogą być wykorzystywane przez z.u. do opóźniania terminów wypłat odszkodowań. Jakkolwiek zasadnym może być zwlekanie z wypłatą odszkodowania, z uwagi na toczące się postępowanie karne, uczestnikom wypadku polegającego na zderzeniu się pojazdów mechanicznych, gdzie odpowiedzialność cywilna określana jest na zasadzie winy i to tylko, jeżeli pojazdy ubezpieczone były w różnych z.u., to już w stosunku do pasażerów tych pojazdów, ubezpieczonych w tym samym z.u., oczekiwanie z wypłatą odszkodowania na wyrok w toczącej się sprawie karnej jest bezzasadny.

Z uwagi na opartą na zasadzie ryzyka odpowiedzialność cywilną posiadacza (kierującego) pojazdem mechanicznym, a tym samym z.u., za szkody spowodowane ruchem tego pojazdu pieszym, kierującym i pasażerom pojazdów niemechanicznych, wypłata odszkodowania w części bezspornej powinna następia bez oczekiwania na wyrok w sprawie karnej.



Art. 442 z ind.1 § 1 k.c. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakze termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
§ 2. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o oobie obowiązanej do jej naprawienia.
§ 3. W razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w ktorym poszkodowany dowiedzial się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.
§ 4. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

Art. 2 ustawy o zmianie ustawy - kodeks cywilny (Dz.U. 07.80.538) w treści, która zaczęła obowiązywać z dniem 10.08.2007 r.
Do roszczeń, o których mowa w art 442, powstałych przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy zmieniającej, a według przepisów dotychcZasowych w tym dniu jeszcze nie przedawnionych stosuje się przepisy art. 442 z ind.1 k.c.

powrót do spisu treści


9. Prawo do zapoznania się z aktami szkody

Art. 14. o u.o.

5. Z.u. ma obowiązek udostępnienia poszkodowanemu lub uprawnionemu informacje i dokumenty, które miały wpływ na ustalenie odpowiedzialności z.u. i wysokość odszkodowania. Osoby te mogą żądać pisemnego potwierdzenia przez z.u. przekazanych informacji, bądź umożliwienia wykonania i potwierdzenia przez z.u. kopii udostępnionych dokumentów, przy czym koszty dokonania wymienionych czynności obciążają osobę, która żąda tych czynności.

Treść powyższego przepisu oznacza, że poszkodowany lub uprawniony ma prawo na każdym etapie postępowania z.u. związanego z likwidacją szkody do uzyskania informacji o przebiegu tego postępowania i jego wynikach.

powrót do spisu treści


10. Zawiadomienia i oświadczenia

Art. 18. o u.o.

1. Zawiadomienia i oświadczenia, które w związku z umową ubezpieczenia obowiązkowego są składane przez strony tej umowy, powinny być sporządzane na piśmie i doręczane za potwierdzeniem odbioru lub przesyłane listem poleconym.

Przesyłając z.u. wszelką żądaną dokumentację dotyczącą roszczenia należy pamiętać o pozostawieniu sobie drugich egzemplarzy tych dokumentów.

W przypadku odstąpienia od wzywania policji na miejsce zdarzenia - kolizji drogowej, poszkodowany musi zadbać o uzyskanie od sprawcy oświadczenia opisującego precyzyjnie okoliczności kolizji i zawinienia sprawcy (patrz rozdz. I pkt 2). Najlepiej byłoby gdyby sprawca wypełnił odpowiedni druk takiego oświadczenia. Aby sytuacja nas nie zaskoczyła, dobrze byłoby przechowywać w pojeździe dwa egzemplarze tego druku.

powrót do spisu treści


11. Zmiana adresu

Art. 18.o u.o.

2. Jeżeli posiadacz pojazdu mechanicznego, rolnik lub posiadacz budynku zmienił adres bądź siedzibę i nie zawiadomił o tym z.u., zawiadomienia lub oświadczenia skierowane przez z.u. listem poleconym na ostatni adres bądź siedzibę posiadacza pojazdu, rolnika lub posiadacza budynku wywierają skutki prawne od chwili, w której doszłyby do niego, gdyby nie zmienił adresu bądź siedziby.

powrót do spisu treści


12. Szkody wyłączone z odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń

Art. 38 o u.o.
Zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody:

1. polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu mechanicznego; dotyczy to również sytuacji, w której posiadacz pojazdu mechanicznego, którym szkoda została wyrządzona, jest posiadaczem lub współposiadaczem pojazdu mechanicznego, w którym szkoda została wyrządzona;
2. wynikłe w przewożonych za opłatą ładunkach, przesyłkach lub bagażu, chyba że odpowiedzialność za powstałą szkodę ponosi posiadacz innego pojazdu mechanicznego, niż pojazd przewożący te przedmioty;
3. polegające na utracie gotówki, biżuterii, papierów wartościowych, wszelkiego rodzaju dokumentów oraz zbiorów filatelistycznych, numizmatycznych i tym podobnych;
4. polegające na zniszczeniu lub skażeniu środowiska.

powrót do spisu treści


13. Zwrot wypłaconego odszkodowania

Art. 43. o u.o.
Zakładowi ubezpieczeń przysługuje prawo dochodzenia od kierującego pojazdem mechanicznym zwrotu wypłaconego z tytułu OC odszkodowania, jeżeli kierujący:

1. wyrządził szkodę umyślnie lub w stanie po użyciu alkoholu albo pod wpływem środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych w rozumieniu przepisów o przeciwdziałaniu narkomanii,
2. wszedł w posiadanie pojazdu wskutek popełnienia przestępstwa,
3. nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym, z wyjątkiem przypadków, gdy chodziło o ratowanie życia ludzkiego lub mienia albo o pościg za osobą podjęty bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa,
4. zbiegł z miejsca zdarzenia.

powrót do spisu treści


14. Świadczenia z tytułu dobrowolnych ubezpieczeń za skutki wynikające z ruchu pojazdów mechanicznych

W sytuacjach, gdy poszkodowany uzyska wstępną decyzję z.u. sprawcy o odmowie wypłaty odszkodowania lub wypłata odszkodowania za uszkodzony pojazd przedłuża się, może on, mając ubezpieczenie dobrowolne autocasco (AC) własnego pojazdu uczestniczącego w wypadku, wystąpić o rozliczenie szkody na zasadach tegoż ubezpieczenia, pod warunkiem, że szkoda powstała ze zdarzenia, które wymienione zostało w ogólnych warunkach ubezpieczenia autocasco tego pojazdu. Wówczas suma odszkodowania obliczana jest wg warunków tegoż ubezpieczenia i często jest mniejsza, niż gdyby ustalano ją na warunkach ubezpieczenia obowiązkowego, a ponadto z.u., rozliczając w ten sposób naszą szkodę, ma prawo podwyższyć składkę AC. Po wyjaśnieniu okoliczności zdarzenia i ustaleniu sprawcy poszkodowany winien dopilnować rozliczenia szkody przez z.u. sprawcy, zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczenia OC, tzn. uzyskania odszkodowania obejmującego wszystkie straty.

Jak wynika to z art. 106 o u.o., w przypadku szkody w mieniu spowodowanej przez kierującego lub posiadacza pojazdu, który nie został ubezpieczony, poszkodowany może zaspokoić swoje roszczenia na podstawie ubezpieczenia dobrowolnego AC. W takim przypadku UFG pokrywa szkodę w części niezaspokojonej z ubezpieczenia dobrowolnego, łącznie ze stratą wynikłą z utraty zniżki składki oraz prawa do przyszłych zniżek składki.

Do ubezpieczeń dobrowolnych mogących mieć związek ze skutkami powstałymi podczas wypadków drogowych należą ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (NW). NW prowadzone jest przez z.u. najczęściej w następujących formach:

• jako ubezpieczenie określonej osoby od następstw nieszczęśliwych wypadków w ogóle, zawierane indywidualnie lub grupowo,
• jako ubezpieczenie od skutków nieszczęśliwych wypadków pozostających w związku z używaniem konkretnego pojazdu mechanicznego.

W pierwszym przypadku z.u. odpowiada tylko wówczas, gdy nieszczęśliwym wypadkiem dotknięta zostanie ta osoba, na której rzecz ubezpieczenie zostało zawarte. Chodzi tu o następstwa wszelkich nieszczęśliwych wypadków, a więc i wypadków drogowych.

W drugim przypadku z.u. odpowiada tylko za następstwa wypadków pozostających w związku z korzystaniem z konkretnie oznaczonego pojazdu, którego właściciel zawarł umowę ubezpieczenia NW, a więc ubezpieczonymi są m.in. każdorazowi pasażerowie tego pojazdu. Ubezpieczenie to gwarantuje osobom poszkodowanym świadczenie niezależnie od tego, czy posiadacz pojazdu ponosi odpowiedzialność cywilną za skutki wypadku.

Z ubezpieczenia NW przysługują następujące świadczenia:
Z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu, będącego następstwem zdarzenia objętego ubezpieczeniem.
Przy 100% uszczerbku zakład wypłaca świadczenie w wysokości sumy ubezpieczenia. W razie częściowego uszczerbku wypłaca się taki procent sumy, w jakim ubezpieczony doznał uszczerbku. W razie śmierci wynikłej ze zdarzenia przysługuje 100% sumy ubezpieczenia.
Zwrot poniesionych na terenie Polski kosztów jednorazowego nabycia protez i środków pomocniczych w wysokości do 10% sumy ubezpieczenia, a nadto zwrot kosztów przeszkolenia zawodowego inwalidów, kosztów leczenia poniesionych na terenie Polski. Również do wysokości 10% sumy ubezpieczenia.
Zwrot udokumentowanych kosztów transportu zwłok z miejsca zgonu do miejsca pochowania w wysokości do 50% sumy ubezpieczenia, nie więcej niż 15 tys. zł.

Z ubezpieczenia NW wypłaca się świadczenia niezależnie od przysługujących poszkodowanemu z innych źródeł świadczeń, np. z tytułu ubezpieczenia OC.

Uwaga: Naniesiono poprawki wynikające ze zmiany ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych ... z dnia 8.07.2005 r., ustawy z dn. 30.05.2008 r. o zmianie k.c. - art.446 § 4 k.c.,

Bibliografia

1. J. Grajewski: Przebieg procesu karnego, Warszawa 2004.
2. A. Jasiński, W. Kotowski: Prawo o ruchu drogowym, Warszawa 1999.
3. W. Kotowski: Przestępstwa i wykroczenia drogowe. Analiza zdarzeń, Warszawa 2001.
4. B. Porzecka: Kodeks postępowania cywilnego, Bydgoszcz 2003.
5. St. Rogowski i inni: Prawo ubezpieczeń - ustawy z komentarzem, Warszawa 2004.
6. A. Szpunar: Odszkodowanie za szkodę majątkową, Bydgoszcz 1998.
7. St. Soboń: Kodeks drogowy - komentarz z orzecznictwem NSA, SN i TK, Warszawa 2002.
8. A.Wąsiewicz: Ubezpieczenia komunikacyjne, Bydgoszcz 2001.
9. Praca zbiorowa: Polska karta praw ofiary, Warszawa 2000.
10. Praca zbiorowa: Problematyka prawna i techniczna wypadków drogowych, Kraków 1998.
11. G. Bieniek: Odpowiedzialność cywilna za wypadki drogowe,LexisNexis, Warszawa 2007.

powrót do spisu treści